درمانهای روانشناختی و پزشکی برایاختلالات روانی و عصبی در طول زمان دستخوش تحولات فراوانی شده است. یکی از روشهای درمانی که در مواجهه با اختلالات شدیدافسردگی و برخی اختلالات روانی دیگر مورد استفاده قرار میگیرد،شوک درمانی یا درمان با الکتروشوک است. این درمان که طی چندین دهه گذشته برای بسیاری از بیماران موثر واقع شده، هنوز هم به عنوان یکی از ابزارهای درمانی در نظر گرفته میشود، به ویژه برای بیمارانی که به سایر درمانها پاسخ نمیدهند. در این مقاله، به معرفی این روش درمانی، فواید، نحوه انجام، عوارض آن، و مناسب بودن این درمان برای افراد مختلف پرداخته میشود.
شوک درمانی چیست؟
شوک درمانی که به آن الکتروکانوالسیو تراپی یا ECT نیز گفته میشود، یک روش درمانی است که برای درمان اختلالات روانی خاص، از جمله افسردگیهای مقاوم به درمان، استفاده میشود. در این روش، یک جریان الکتریکی به مغز فرد وارد میشود تا آن را تحریک کند. این روش معمولاً در بیمارانی که به داروهای ضد افسردگی و درمانهای روانشناختی پاسخ نمیدهند، یا کسانی که دچار اختلالات روانی شدید هستند، استفاده میشود.
در فرآیند درمان، فرد تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد و به مغز او جریان الکتریکی وارد میشود که بهطور معمول برای مدت کوتاهی، باعث تغییراتی در فعالیتهای مغز میشود. این روش باعث تحریک بخشهای خاص مغز و اصلاح عملکرد آنها میشود، که ممکن است منجر به بهبود خلق و خو و کاهش علائم افسردگی گردد.
فواید شوک درمانی
شوک درمانی بهویژه در درمان افسردگیهای مقاوم به درمان مؤثر است و ممکن است برای افرادی که به داروهای ضد افسردگی پاسخ نمیدهند، یک گزینه مفید باشد. برخی از فواید این روش عبارتند از:
کاهش علائم افسردگی: این درمان میتواند به سرعت علائم افسردگی شدید و مقاوم به درمان را کاهش دهد. این روش بهویژه برای بیمارانی که به داروهای ضد افسردگی یا درمانهای روانشناختی پاسخ نمیدهند، موثر است.
افزایش سرعت بهبود: یکی از مزایای آن این است که میتواند در مدت زمان کوتاهتری نسبت به سایر درمانها علائم بیماری را کاهش دهد.
کاربرد در اختلالات دیگر: این درمان نه تنها برای افسردگی، بلکه در درمان اختلالات دیگری ماننداختلالات اضطرابی، اسکیزوفرنی، اختلالات دوقطبی، و حتی بعضی ازاختلالات جسمی همچون درد مزمن نیز به کار میرود.
کمک به بیماران با اختلالات حاد: بیمارانی که در شرایط حاد روانی قرار دارند و قادر به همکاری در درمانهای روانشناختی نیستند، میتوانند از شوک درمانی بهرهمند شوند.
شوک درمانی: وقتی داروها جواب نمیدهند
شوک درمانی چگونه انجام میشود؟
شوک درمانی یکروش درمانی سرپایی است که به بیهوشی عمومی نیاز دارد. در ابتدا، بیمار تحت بیهوشی قرار میگیرد و دستگاهی برای اعمال جریان الکتریکی به مغز به کمک الکترودهای خاص متصل میشود. این جریان به مدت بسیار کوتاهی (چند میلیثانیه) به مغز وارد میشود.
قبل از شروع درمان، پزشک اقدامات لازم برای آمادگی بیمار را انجام میدهد و ارزیابیهای مختلفی صورت میگیرد. بیمار باید از نظر سلامت جسمی و روانی مورد بررسی قرار گیرد. در طول درمان، فرد در اتاق درمان تحت نظارت کامل پزشکی قرار دارد و دستگاه به گونهای تنظیم میشود که جریان الکتریکی تنها برای مدت زمان مشخصی اعمال شود.
عوارض شوک درمانی
اگرچه این روش درمانی ممکن است برای برخی افراد مفید باشد، ولی مانند هر روش درمانی دیگر، عوارض خاص خود را دارد. برخی از عوارض رایج این درمان عبارتند از:
فراموشی کوتاهمدت: یکی از عوارض اصلی آن فراموشی است که معمولاً پس از درمان مشاهده میشود. بیشتر این فراموشیها به خاطرات و رویدادهای نزدیک به زمان درمان مربوط میشود و بهطور موقت است.
اختلالات حافظه بلندمدت: در برخی موارد نادر، شوک درمانی میتواند منجر به اختلالات حافظه بلندمدت شود، هرچند این مشکل معمولاً به صورت موقتی است و با گذشت زمان بهبود مییابد.
خستگی و درد عضلانی: برخی از بیماران پس از درمان دچار خستگی و درد عضلانی میشوند که معمولاً موقتی است و با استراحت برطرف میشود.
افزایش فشار خون و ضربان قلب: برخی از بیماران ممکن است دچار افزایش موقتی فشار خون یا ضربان قلب پس از درمان شوند که تحت کنترل پزشک قرار میگیرد.
تهوع و سردرد: این عوارض معمولاً در چند روز پس از درمان مشاهده میشوند و میتوانند با داروهای مسکن درمان شوند.
شوک درمانی برای چه کسانی مناسب است؟
شوک درمانی بیشتر برای بیمارانی که با افسردگی شدید، مقاوم به درمانهای دارویی و روانشناختی مواجه هستند، توصیه میشود. این روش ممکن است برای افراد زیر مناسب باشد:
بیماران افسرده مقاوم به درمان: افرادی که به داروهای ضد افسردگی یا درمانهای روانشناختی پاسخ ندادهاند و وضعیت روانیشان به شدت بدتر شده است.
افراد مبتلا به اختلالات روانی شدید: شوک درمانی برای افرادی که دچار اختلالات روانی دیگر مانند اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی هستند و درمانهای دیگر در آنها مؤثر نبوده است، مفید است.
بیماران مسن: در برخی موارد، شوک درمانی میتواند برای افراد مسن که قادر به تحمل داروهای ضد افسردگی نیستند، گزینه مناسبی باشد.
افرادی که خطر خودکشی دارند: برای افرادی که در معرض خطر شدید خودکشی قرار دارند و دیگر روشهای درمانی در آنها مؤثر نبوده است، شوک درمانی میتواند گزینهای برای نجات جان باشد.
آیا شوک درمانی ایمن است؟
اگرچه شوک درمانی دارای عوارضی است، ولی با توجه به تجربیات بالینی و پیشرفتهای علمی، این روش بهطور کلی ایمن شناخته میشود. در واقع، بیشتر عوارض آن موقتی و قابل کنترل هستند. پزشکان قبل از شروع درمان تمامی شرایط بیمار را بررسی میکنند و اقداماتی را برای کاهش عوارض احتمالی به کار میگیرند.
شوک درمانی بهویژه در شرایط اضطراری، زمانی که بیماران به داروهای ضد افسردگی پاسخ نمیدهند، ممکن است بهترین گزینه باشد. این روش تحت نظارت دقیق پزشکان متخصص و با استفاده از تجهیزات پیشرفته انجام میشود که خطرات احتمالی را به حداقل میرساند.
سخن پایانی
شوک درمانی، باوجود تمام پیشرفتها و بهبودهایی که در تکنیکهای آن حاصل شده است، همچنان یکی از درمانهای بحثبرانگیز در روانپزشکی به شمار میرود. با این حال، برای افرادی که به روشهای درمانی دیگر پاسخ ندادهاند، این روش میتواند اثربخشی چشمگیری داشته باشد. در نهایت، تصمیمگیری در مورد استفاده از این روش باید بر اساس مشاورههای پزشکی و ارزیابی دقیق وضعیت فرد بیمار انجام شود.
در نهایت، اگر به دنبال دریافت مشاوره تخصصی یا بررسی امکان انجام درمانهای روانشناختی در شهر رشت یا به صورت آنلاین هستید، میتوانید از خدمات روانشناس در رشت بهرهمند شوید. مشاوره حرفهای میتواند نخستین گام مؤثر در مسیر بهبودی باشد.
