در روابط انسانی، گاهی با افرادی مواجه میشویم که در تلاشاند تا همهچیز را طبق نظر خود پیش ببرند، بهگونهای که هیچچیز را به دگرگونی یا تغییر نمیگذارند. این افراد معمولاً تحت تأثیر ویژگی شخصیتی به نام “کنترلگری” قرار دارند. در ابتدا، ممکن است این رفتارها بهنظر مفید یا مثبت برسند، اما بهمرور زمان میتوانند موجب ایجاد مشکلات و تنشهای زیادی در روابط شوند. در این مقاله به بررسی دقیق ویژگیهای شخصیتی کنترلگری، علل ایجاد آن، نشانهها و روشهای درمان این ویژگی خواهیم پرداخت تا بتوانیم بهتر آن را درک کنیم و برای مدیریت یا بهبود آن اقدامات موثری انجام دهیم.
کنترلگری چیست؟
کنترلگری به یک ویژگی شخصیتی اطلاق میشود که فرد در آن نیاز دارد همهچیز تحت نظر او باشد و تمامی امور را در محیط اطراف خود مطابق با خواستهها و نظرات خود تنظیم کند. در حالت طبیعی، کنترلگری ممکن است بهعنوان مجموعهای از ویژگیها مانند دقت، انضباط، خودکنترلی و پشتکار بهکار رود. اما زمانی که این ویژگیها به شکل افراطی و غیرمنطقی بروز میکنند، میتوانند منجر به مشکلات بسیاری در روابط اجتماعی و شخصی فرد شوند.
افراد کنترلگر معمولاً در پی تحقق معیارهای سختگیرانه هستند و از نظر عاطفی و شناختی انعطافناپذیر به نظر میآیند. این افراد بر اساس کمالگرایی و دقت بالا تصمیمات خود را میگیرند و این نگرش اغلب موجب میشود که از تعامل و همکاری در گروهها اجتناب کنند.
نشانههای کنترلگری
نشانههای کنترلگری در افراد میتواند در موقعیتها و روابط مختلف بهصورتهای مختلفی نمایان شود. در اینجا برخی از مهمترین نشانهها و ویژگیهایی که معمولاً در افراد کنترلگر دیده میشود، ذکر میکنیم:
توجه افراطی به جزئیات: افراد کنترلگر معمولاً در انجام امور به کوچکترین جزئیات توجه میکنند و این باعث میشود که از زندگی لذت نمیبرند و نمیتوانند از تفریح یا استراحت بهرهمند شوند.
کمالگرایی و ناتوانی در اتمام کارها: این افراد به دلیل کمالگرایی شدید قادر به تکمیل هیچکاری نیستند چرا که همواره به دنبال بهبود جزئیات و رفع نقصها هستند.
عدم توانایی در همکاری گروهی: افراد کنترلگر بهدلیل نیاز به کنترل همهچیز، اغلب قادر به همکاری با دیگران در محیطهای گروهی نیستند و ترجیح میدهند همه چیز را به تنهایی مدیریت کنند.
سختگیری بیش از حد: این افراد نسبت به دیگران و حتی خودشان سختگیر هستند. آنها همیشه در تلاشاند تا همهچیز طبق قوانین خودشان پیش برود و از هر گونه انحراف از آن قوانین جلوگیری کنند.
عدم پذیرش نقصها: کنترلگرها هیچ نقصی را در خود یا دیگران تحمل نمیکنند و همواره بهدنبال رسیدن به استانداردهای غیرواقعی هستند.
علتهای ایجاد شخصیت کنترلگر
ایجاد ویژگیهای شخصیتی کنترلگر میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که اغلب به دوران کودکی فرد مرتبط است. در اینجا برخی از علل عمده ایجاد شخصیت کنترلگر را بررسی میکنیم:
تجربههای کودکی در محیط خانواده: افراد کنترلگر ممکن است در خانوادههایی با رفتارهای سختگیرانه یا آشفته بزرگ شده باشند. در چنین خانوادههایی، کودک بهمنظور مقابله با آشفتگیهای درونی یا بیرونی خود، یاد میگیرد که با استفاده از کنترل و برنامهریزی دقیق، احساس امنیت و آرامش پیدا کند.
دوران کودکی در خانوادههای کنترلکننده: برخی افراد در خانوادههایی با قوانین سفت و سخت رشد یافتهاند که هیچگونه تخطی از آن قوانین پذیرفته نمیشود. این افراد در دوران کودکی یاد میگیرند که خود را تحت کنترل کامل نگه دارند تا از هرگونه تنبیه یا نادیده گرفتن جلوگیری کنند.
پیشزمینه ژنتیکی: ممکن است ژنتیک و ویژگیهای ارثی نیز در شکلگیری شخصیت کنترلگر نقش داشته باشند. برخی افراد از ابتدای زندگی خود تمایل دارند که امور مختلف را تحت کنترل داشته باشند، حتی اگر در محیطهایی با آزادی بیشتر رشد کنند.
تفاوت بین کنترلگری و مسئولیتپذیری: مرزهای سالم
ویژگیهای شخصیت کنترلگر
کمالطلبی: افراد کنترلگر بهشدت کمالطلب هستند و هرگونه نقص و ایرادی را در خود یا دیگران تحمل نمیکنند. این ویژگی باعث میشود که همیشه در تلاش برای رسیدن به استانداردهای بسیار بالا باشند، چه در امور شخصی و چه درروابط اجتماعی.
عدم مشارکت در کارهای گروهی: این افراد نمیتوانند به دیگران اعتماد کنند و همهچیز را باید تحت کنترل خود نگه دارند. در نتیجه، آنها قادر به همکاری مؤثر در محیطهای گروهی نبوده و از روابط خود نیز راضی نیستند.
سختگیری: این افراد به خود و دیگران سخت میگیرند و هیچگونه تخطی از قوانین و استانداردهای خود را نمیپذیرند. این ویژگی باعث میشود که آنها در روابط عاطفی و کاری انعطافپذیری کمی داشته باشند.
خودمحوری: افراد کنترلگر بیشتر از هرچیز بر دیدگاه و نظرات خود تأکید میکنند و قادر به همدلی با دیگران نیستند. آنها بهشدت از هرگونه تغییر در دنیای اطراف خود هراسان هستند و همهچیز باید طبق نظر و خواستههای آنها پیش برود.
تفکر دوقطبی: این افراد همهچیز را بهصورت سیاه و سفید میبینند و نمیتوانند تفاوتها و ابهامات را تحمل کنند. این ویژگی باعث میشود که همیشه تصمیماتشان قطعی و غیرقابل تغییر باشد.
درمان کنترلگری
درمان شخصیت کنترلگر به دلیل پیچیدگیهای روانشناختی و عاطفی آن، نیازمند رویکردهای تخصصی و تدابیر دقیق است. یکی از بهترین روشها برای درمان این ویژگی،رویکرد طرحواره درمانی است. در این رویکرد، فرد با آگاهی از منابع و عواملی که باعث بروز این ویژگیها شدهاند، میتواند تغییرات مثبت در رفتار خود ایجاد کند.
شناخت علل ریشهای: اولین قدم در درمان کنترلگری، شناسایی عواملی است که باعث بروز این ویژگیها در فرد شده است. آیا این ویژگیها نتیجه تجربیات کودکی هستند یا ناشی از ترسهای درونی و احساس عدم امنیت فردی؟
قویت مهارتهای پذیرش و انعطافپذیری: یکی از بخشهای مهم درمان، تقویت مهارتهایی است که به فرد کمک میکند انعطافپذیرتر باشد و قادر باشد به جای کنترل کامل، شرایط را پذیرفته و با آن کنار بیاید.
رواندرمانی و مشاوره خانواده: جلسات مشاوره با روانشناسان متخصص میتواند به فرد کمک کند تا بهتر با مشکلات ارتباطی خود کنار بیاید و روابط سالمتری برقرار کند.
جمعبندی
کنترلگری یک ویژگی شخصیتی است که ممکن است به دلایل مختلفی در افراد ایجاد شود و در روابط فردی و اجتماعی مشکلات زیادی ایجاد کند. اگرچه این ویژگی در ابتدا ممکن است مفید به نظر برسد، اما در نهایت میتواند باعث اضطراب، افسردگی و حتی مشکلات در روابط شود. شناسایی این ویژگیها و درک علل ریشهای آن، اولین گام در درمان و بهبود آن است. با بهرهگیری از روشهای درمانی مانند طرحواره درمانی و تقویت مهارتهای اجتماعی، میتوان به فرد کمک کرد تا رفتارهای کنترلگر خود را تعدیل کرده و روابط خود را بهبود بخشد.
اگر شما یا اطرافیانتان با رفتارهای کنترلگر مواجه هستید و نیاز به حمایت و راهنمایی دارید، مشاوره با یک روانشناس در رشت میتواند به شما در درک بهتر این رفتارها و مدیریت آنها کمک کند.
