اختلال شخصیت وابسته (DPD) یکی از اختلالات شخصیتی شایع است که در آن فرد به شدت به دیگران وابسته است و نیاز به مراقبت و حمایت از سوی دیگران را حس میکند. این اختلال باعث میشود که فرد در روابط اجتماعی، زناشویی و حتی شغلی دچار مشکلات عمدهای شود. در ابتدا، وابستگی ممکن است بهنظر جلبکننده و مورد تأیید باشد، اما با گذشت زمان و در صورت عدم مدیریت صحیح، این وابستگی میتواند مشکلات زیادی برای فرد و روابط اطرافیان ایجاد کند. در این مقاله، به بررسی دقیق اختلال شخصیت وابسته، علل بروز آن، علائم، تفاوتها با اختلال شخصیت مرزی و روشهای درمان خواهیم پرداخت.
اختلال شخصیت وابسته چیست؟
اختلال شخصیت وابسته یک اختلال روانی است که بهطور عمده با نیاز به مراقبت و توجه از دیگران مشخص میشود. افراد مبتلا به این اختلال رفتارهای مطیعانه و وابسته از خود نشان میدهند و اغلب از ترس جدایی از دیگران، قادر به تصمیمگیری مستقل نیستند. آنها بهطور مداوم به دنبال تأیید دیگران هستند و از عدم حمایت یا ترک شدن ترس دارند. این اختلال میتواند در بسیاری از جنبههای زندگی فرد تأثیر بگذارد، از روابط شخصی گرفته تا انتخابهای حرفهای و اجتماعی. اختلال شخصیت وابسته معمولاً در دوران کودکی یا اوایل جوانی آغاز میشود و در صورت عدم درمان مناسب، میتواند تا بزرگسالی ادامه یابد.
علت ایجاد اختلال شخصیت وابسته
علل دقیق بروز اختلال شخصیت وابسته هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما پژوهشها نشان میدهند که ترکیبی از عوامل بیولوژیکی، ژنتیکی و محیطی میتواند در بروز این اختلال نقش داشته باشد. یکی از عوامل مهم در شکلگیری این اختلال، شیوههای تربیتی است که فرد در دوران کودکی تجربه کرده است. کودکانی که در محیطی بیش از حد محافظتشده یا سلطهگرانه رشد کردهاند، ممکن است برای تأمین نیازهای عاطفی خود به دیگران وابسته شوند. همچنین، کودکان مبتلا به بیماریهای مزمن یا کسانی که از اضطراب جدایی رنج میبرند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این اختلال هستند. در کنار این عوامل، تجربیات منفی و مشکلات اجتماعی میتوانند به بروز شخصیت وابسته در فرد کمک کنند.
ویژگیهای افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته
افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته معمولاً ویژگیهایی دارند که آنها را از دیگران متمایز میکند. آنها بیشتر از دیگران به تأیید و حمایت دیگران نیاز دارند و معمولاً از تنهایی میترسند. در روابط، این افراد بهطور مداوم به شریک زندگی خود وابسته هستند و اغلب از تصمیمگیریهای مستقل خودداری میکنند. در بسیاری از مواقع، آنها به دنبال یک شریک جدید یا فرد دیگری هستند تا از وابستگی خود به فرد قبلی جبران کنند. همچنین، این افراد معمولاً از انتقاد شدید ناراحت میشوند و در برابر موقعیتهای جدید یا مسئولیتهای بزرگ دچار اضطراب میشوند.
اختلال شخصیت وابسته چیست؟ علائم، دلایل و روشهای درمان
علائم اختلال شخصیت وابسته
علائم اختلال شخصیت وابسته میتواند بهشدت بر زندگی روزمره فرد تأثیر بگذارد. برخی از علائم شایع این اختلال عبارتند از:
عدم توانایی در تصمیمگیری مستقل: افراد مبتلا به این اختلال حتی در تصمیمات ساده و پیشپاافتاده، مانند انتخاب لباس یا برنامهریزی برای یک فعالیت، به مشورت و تأیید دیگران نیاز دارند.
ترس از ترک شدن: این افراد به شدت از ترک شدن یا جدایی از فردی که به او وابسته هستند میترسند و ممکن است بهسرعت وارد روابط جدید شوند تا احساس تنهایی و اضطراب را کاهش دهند.
وابستگی به دیگران: افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته ممکن است تمام تصمیمات مهم زندگی خود را بر اساس نظر و تأیید دیگران اتخاذ کنند.
اجتناب از مسئولیت: این افراد معمولاً از پذیرفتن مسئولیتهای بزرگ و مستقل خودداری میکنند و ترجیح میدهند که تحت سرپرستی یا هدایت دیگران باشند.
حساسیت زیاد به انتقاد: افراد مبتلا به DPD معمولاً از انتقاد شدید ناراحت میشوند و ممکن است بهدنبال تأیید مداوم از دیگران باشند.
تفاوت اختلال شخصیت وابسته با اختلال شخصیت مرزی
| مؤلفه | اختلال شخصیت وابسته | اختلال شخصیت مرزی |
|---|---|---|
| تعریف کلی | نیاز شدید به مراقبت و حمایت از سوی دیگران، همراه با ترس از جدایی و عدم استقلال | بی ثباتی در روابط بین فردی، خودانگاره و هیجانات، همراه با تکانشگری |
| روابط بین فردی | تمایل به وابستگی شدید به دیگران و ترس از رها شدن | روابط شدید و بی ثبات، همراه با نوسان بین ایده آل سازی و بی ارزش کردن دیگران |
| ترس از رها شدن | بسیار شدید و محور اصلی اختلال | وجود دارد، اما همراه با واکنشهای شدید و گاهی خودتخریبی |
| هیجانات | اضطراب و نگرانی زیاد درباره طرد شدن و نیاز به تأیید دیگران | بی ثباتی هیجانی شدید، خشم نامتناسب و افسردگی |
| تصمیم گیری | مشکل در تصمیمگیری بدون حمایت دیگران | تکانشگری و تصمیم گیری های ناگهانی و پرخطر |
| خودانگاره | خود را ضعیف و ناتوان می بینند و نیازمند حمایت دیگران هستند | خودانگاره بی ثبات و اغلب متزلزل |
| واکنش به طرد | اضطراب شدید و تلاش برای حفظ رابطه به هر قیمتی | واکنشهای شدید مانند خودزنی یا رفتارهای تهدیدآمیز |
| رفتارهای تکانشی | معمولاً وجود ندارد | شایع است (مانند خودزنی، سوءمصرف مواد، یا رفتارهای پرخطر) |
| درمان | روان درمانی (مانند CBT) برای افزایش استقلال و اعتماد به نفس | روان درمانی (مانند DBT) برای مدیریت هیجانات و بهبود روابط |
| شیوع | نسبتاً کمتر از اختلال شخصیت مرزی | شایع تر از اختلال شخصیت وابسته |
| علل احتمالی | ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی (مانند تربیت بیش از حد حمایتگرانه) و روانی | ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی (مانند تروما در کودکی) و روانی |
درمان اختلال شخصیت وابسته
درمان اختلال شخصیت وابسته معمولاً به ترکیبی از رواندرمانی و دارودرمانی نیاز دارد. اولین گام در درمان این اختلال، افزایش اعتمادبهنفس و کمک به فرد برای یادگیری نحوه تصمیمگیری مستقل است. رفتار درمانی یکی از روشهای مؤثر در درمان این اختلال است که هدف آن کمک به فرد برای تبدیل شدن به شخصی فعالتر، مستقلتر و جرأتمندتر است. در این روش، فرد به تدریج یاد میگیرد که نیازهای خود را بدون وابستگی به دیگران برآورده کند. علاوه بر آن، گروهدرمانی و خانوادهدرمانی نیز میتوانند به افراد مبتلا به این اختلال کمک کنند تا روابط سالمتر و مستقلتری برقرار کنند.
در مواردی که فرد از افسردگی یا اضطراب رنج میبرد، دارودرمانی میتواند مفید باشد. داروهای ضداضطراب و ضدافسردگی میتوانند به کاهش علائم اضطراب و افسردگی در این افراد کمک کنند و در کنار رواندرمانی، به بهبود وضعیت روانی آنها کمک خواهند کرد.
سخن پایانی
اختلال شخصیت وابسته یک اختلال روانی است که میتواند تأثیرات منفی زیادی بر زندگی فرد و روابط او داشته باشد. شناخت علائم این اختلال و درمان آن میتواند به فرد کمک کند تا زندگی مستقلتری داشته باشد و روابط سالمتری برقرار کند. با استفاده از رواندرمانی، رفتار درمانی و در صورت نیاز دارودرمانی، افراد مبتلا به این اختلال میتوانند به تدریج به تواناییهای خود اعتماد کرده و از وابستگی بیش از حد به دیگران رهایی یابند. به یاد داشته باشیم که درمان این اختلال نیازمند زمان و حمایت حرفهای است، اما با اراده و کمک متخصصان، میتوان بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی افراد مبتلا ایجاد کرد.
افرادی که با مشکلات مرتبط با اختلال شخصیت وابسته مواجه هستند و نیاز به راهنمایی حرفهای دارند، میتوانند با مراجعه به روانشناس در رشت از مشاوره تخصصی و روشهای درمانی مناسب بهرهمند شوند.
