بی اشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa) یکی از اختلالات خوردن است که به طور عمده در میان جوانان و به ویژه زنان مشاهده می‌شود. این اختلال، به طور جدی تأثیرات منفی بر سلامت جسمی و روانی فرد می‌گذارد و می‌تواند تهدیدی جدی برای زندگی او باشد. افراد مبتلا، به طور غیرمنطقی و افراطی نسبت به وزن خود نگران هستند و از خوردن غذا پرهیز می‌کنند، حتی اگر به شدت لاغر شوند. این اختلال اغلب ریشه در مسائل روانی، اجتماعی و فرهنگی دارد و تشخیص و درمان به موقع آن می‌تواند به حفظ سلامت فرد کمک کند. هدف این مقاله بررسی علائم، دلایل و عوارض این اختلال و همچنین راه‌های پیشگیری و درمان آن است.

بی اشتهایی عصبی چیست؟

بی اشتهایی عصبی یک اختلال روانی است که با رفتارهای غیرمعمول و افراطی در زمینه خوردن غذا همراه است. این اختلال معمولاً با کاهش وزن شدید، ترس از چاق شدن، و رفتارهایی نظیر خودداری از غذا خوردن و ورزش‌های شدید همراه است. افراد مبتلا به این اختلال، حتی زمانی که بسیار لاغر هستند، خود را چاق می‌بینند و برای حفظ یا کاهش بیشتر وزن خود، ممکن است به روش‌های مختلفی چون استفراغ عمدی، مصرف داروهای ملین، یا پرهیز شدید از غذا روی آورند.

این اختلال بیشتر در سنین نوجوانی و اوایل جوانی مشاهده می‌شود و در میان زنان شایع‌تر است، اما مردان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. این اختلال نه تنها یک مشکل جسمی است، بلکه جنبه‌های روانی و اجتماعی زیادی نیز دارد و باید از جنبه‌های مختلف به آن پرداخته شود.

علائم روانی و فیزیکی بی اشتهایی عصبی

این اختلال دارای علائم متعددی است که می‌تواند جنبه‌های روانی و فیزیکی مختلفی را در بر گیرد. این علائم به تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است در ابتدا کمتر مشهود باشند.

علائم روانی:

1. افکار مداوم درباره غذا و وزن: افراد مبتلا ممکن است به طور مداوم به غذا، وزن، و اندازه بدن خود فکر کنند.
2. ترس شدید از چاق شدن: این ترس ممکن است غیرمنطقی باشد، چرا که فرد به طور شدید از افزایش وزن هراس دارد، حتی اگر وزن او به طور خطرناکی کم باشد.
3. تصویر بدنی نادرست: فرد مبتلا معمولاً خود را چاق می‌بیند، حتی اگر بسیار لاغر باشد.
4. اضطراب و افسردگی: بسیاری از افراد مبتلا دچار اضطراب و افسردگی هستند که می‌تواند بر روند درمان تأثیر بگذارد.

علائم فیزیکی:

1. کاهش وزن شدید: این اختلال باعث کاهش وزن بیش از حد می‌شود و فرد به سرعت از وزن طبیعی خود فاصله می‌گیرد.
2. ضعف و خستگی: به دلیل کمبود مواد مغذی، فرد مبتلا ممکن است دچار ضعف شدید و احساس خستگی مفرط شود.
3. ریزش مو و خشکی پوست: کمبود مواد مغذی می‌تواند باعث ریزش مو، شکنندگی ناخن‌ها و خشکی پوست شود.
4. قطع قاعدگی (در زنان): کاهش وزن شدید می‌تواند منجر به قطع دوره‌های قاعدگی شود که یکی از علائم شایع بی اشتهایی عصبی است.
5. مشکلات گوارشی: اختلالات گوارشی مانند یبوست یا دردهای شکمی از دیگر علائم شایع در مبتلایان به این اختلال هستند.
6. کاهش ضربان قلب و فشار خون پایین: کاهش مصرف مواد غذایی و کمبود انرژی می‌تواند موجب کاهش ضربان قلب، فشار خون پایین و حتی مشکلات قلبی شود.

دلایل ابتلا به بی اشتهایی عصبی

بی اشتهایی عصبی یک اختلال پیچیده است که به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. عوامل مختلفی می‌توانند نقش مهمی در بروز این اختلال ایفا کنند. از جمله مهم‌ترین عوامل عبارتند از:

1. عوامل ژنتیکی: تحقیقات نشان داده‌اند که برخی از افراد به دلیل ژنتیک ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به اختلالات خوردن از جمله بی اشتهایی عصبی باشند. وجود سابقه خانوادگی در ابتلا به اختلالات روانی مانند افسردگی یا اضطراب نیز می‌تواند خطر ابتلا به این اختلال را افزایش دهد.
2. عوامل روانی: برخی از افراد به دلیل مشکلات روانی مانند اضطراب، افسردگی و نقص عزت نفس ممکن است تمایل به کاهش وزن و کنترل آن پیدا کنند. افراد مبتلا به بی اشتهایی عصبی ممکن است به دلیل احساس بی‌کفایتی یا نیاز به کنترل جنبه‌های دیگر زندگی خود، وزن بدنشان را کنترل کنند.
3. عوامل اجتماعی و فرهنگی: فشارهای اجتماعی برای داشتن بدنی ایده‌آل و معیارهای زیبایی که از طریق رسانه‌ها و تبلیغات ایجاد می‌شود، می‌تواند فرد را به سمت این اختلال سوق دهد. توجه بیش از حد به ظاهر و ظاهر بدنی در جامعه می‌تواند باعث ایجاد نگرانی‌های بی‌مورد درباره وزن و تصویر بدنی شود.
4. عوامل محیطی: تجربیات منفی مانند آزار و اذیت، تغییرات شدید در زندگی مانند طلاق یا مشکلات خانوادگی و اجتماعی نیز می‌تواند منجر به اختلالات خوردن از جمله بی اشتهایی عصبی شود. تجربه فشارهای اجتماعی و اقتصادی نیز ممکن است در بروز این اختلال مؤثر باشد.

اختلال بی‌اشتهایی عصبی؛ وقتی ذهن بر غذا خوردن حکم‌فرمایی می‌کند

عوارض خطرناک بی اشتهایی عصبی

بی اشتهایی عصبی می‌تواند عوارض بسیار خطرناکی به همراه داشته باشد که تهدیدی جدی برای سلامت فرد محسوب می‌شود. این عوارض می‌توانند به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر جسم و روان فرد تأثیر بگذارند.

1. مشکلات قلبی: کاهش وزن شدید می‌تواند باعث کاهش ضخامت دیواره‌های قلبی شود که منجر به کاهش ضربان قلب، فشار خون پایین، و حتی نارسایی قلبی می‌شود.
2. نارسایی کلیوی: بی اشتهایی عصبی ممکن است باعث کم‌آبی بدن، اختلالات الکترولیتی و در نهایت نارسایی کلیوی شود.
3. مشکلات گوارشی: کمبود مواد مغذی می‌تواند به مشکلات گوارشی مانند یبوست مزمن و کاهش عملکرد گوارشی منجر شود.
4. اختلالات هورمونی: بی اشتهایی عصبی می‌تواند باعث اختلالات هورمونی شود که در زنان ممکن است منجر به قطع قاعدگی و در مردان به کاهش تستوسترون و اختلالات جنسی منجر شود.
5. مشکلات روانی: علاوه بر مشکلات جسمی، بی اشتهایی عصبی می‌تواند تأثیرات روانی شدیدی مانند افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات روانی به همراه داشته باشد.
6. مرگ: در موارد شدید، بی اشتهایی عصبی می‌تواند به مرگ منجر شود، چرا که کاهش شدید وزن و اختلالات بدنی می‌تواند به طور مستقیم تهدیدی برای حیات فرد باشد.

نحوه ی پیشگیری از ابتلا به بی اشتهایی عصبی

پیشگیری از بی اشتهایی عصبی نیازمند توجه به عوامل مختلفی است. برخی از راهکارهای پیشگیری عبارتند از:

1. آموزش و آگاهی‌رسانی: آموزش در مورد تصویر بدنی مثبت و اهمیت سلامت نسبت به زیبایی ظاهری می‌تواند در پیشگیری از بی اشتهایی عصبی مؤثر باشد.
2. پشتیبانی روانی: حمایت روانی از افراد مستعد به اختلالات خوردن و تقویت عزت نفس می‌تواند به کاهش ریسک ابتلا به این اختلال کمک کند.
3. نقش خانواده و مربیان: ایجاد یک محیط خانوادگی و اجتماعی سالم و حمایتگر می‌تواند از بروز بی اشتهایی عصبی جلوگیری کند.
4. اصلاح انتظارات اجتماعی: مقابله با معیارهای نادرست زیبایی و انتظارات غیرواقعی از بدن در رسانه‌ها و جامعه می‌تواند به پیشگیری کمک کند.

درمان بی اشتهایی عصبی

درمان بی اشتهایی عصبی باید چندجانبه باشد و به درمان جسمی و روانی بیمار پرداخته شود. درمان‌های مؤثر شامل موارد زیر است:

1. روان‌درمانی: رفتار درمانی شناختی (CBT) یکی از درمان‌های مؤثر برای بی اشتهایی عصبی است که به فرد کمک می‌کند افکار نادرست خود را درباره بدن و غذا اصلاح کند.
2. درمان تغذیه‌ای: درمان‌های تغذیه‌ای شامل اصلاح رژیم غذایی و کمک به فرد برای رسیدن به وزن سالم و مناسب است. این درمان‌ها باید تحت نظر متخصص تغذیه انجام شوند.
3. دارو درمانی: داروهای ضدافسردگی و ضد اضطراب ممکن است در درمان مشکلات روانی همراه با بی اشتهایی عصبی مفید باشند.
4. مراکز درمانی: در موارد شدید، ممکن است بیمار نیاز به بستری شدن در بیمارستان یا مراکز تخصصی اختلالات خوردن داشته باشد.

کلام پایانی

بی اشتهایی عصبی یک اختلال پیچیده و جدی است که نیازمند توجه و درمان فوری است. این اختلال می‌تواند تأثیرات شدیدی بر جسم و روان فرد بگذارد و در صورت عدم درمان، عواقب خطرناکی به همراه داشته باشد. پیشگیری و درمان به موقع این اختلال از اهمیت بالایی برخوردار است و باید در جامعه آگاهی‌رسانی‌های بیشتری در این زمینه صورت گیرد. برای مقابله با این اختلال، ایجاد یک نگرش سالم به بدن، تقویت عزت نفس و حمایت‌های روانی از جمله اقدامات پیشگیرانه‌ای هستند که می‌توانند در کاهش شیوع بی اشتهایی عصبی مؤثر باشند.

شناسایی علائم این اختلال در مراحل اولیه و مراجعه به روانشناس در رشت می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از عوارض خطرناک و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا داشته باشد.