اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یک وضعیت روانی است که پس از مواجهه با حوادث یا تجربیات آسیبزای شدید ایجاد میشود. این اختلال به طور معمول در افرادی که در معرض رویدادهای ترومازا مانند جنگ، تصادفات، سوءاستفادههای جنسی، بلایای طبیعی یا سایر حوادث خشونتآمیز قرار میگیرند، مشاهده میشود. افراد مبتلا به PTSD ممکن است علائمی از جمله یادآوری مکرر حادثه، اضطراب، کابوسها و احساسات منفی را تجربه کنند که میتواند تأثیرات جدی بر کیفیت زندگی آنها بگذارد. در این مقاله به بررسی علائم، علل، عوارض، پیشگیری و درمان این اختلال پرداخته خواهد شد.
اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD چیست؟
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یک اختلال روانی است که پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد آسیبزا و استرسزا ایجاد میشود. این اختلال میتواند در افرادی که تجربههای شدید، ترومازا یا بحرانهای زندگی داشتهاند، مانند سربازان جنگ، نجاتیافتگان از بلایای طبیعی، قربانیان سوءاستفاده یا سایر افراد در معرض حوادث شدید روانی، بروز کند. PTSD معمولاً با یادآوریهای مزاحم از رویداد ترومازا، کابوسها و اضطرابهای شدید همراه است.
این اختلال، برخلاف واکنشهای موقتی به استرس یا اضطراب، به طور طولانیمدت ادامه پیدا میکند و میتواند در زندگی روزمره فرد اختلالات جدی ایجاد کند. افراد مبتلا به PTSD به شدت از تجربههای منفی گذشته رنج میبرند و ممکن است برای مقابله با آن با مشکلاتی در تعاملات اجتماعی، شغلی یا روابط فردی روبهرو شوند.
علائم اختلال استرس پس از سانحه
علائم PTSD معمولاً در عرض یک ماه پس از حادثه آسیبزا ظهور میکنند، اما گاهی ممکن است این علائم تا سالها پس از رویداد بروز پیدا کنند. این علائم به طور کلی در چهار دسته اصلی دستهبندی میشوند:
خاطرات مزاحم و فلشبکها: فرد ممکن است به طور غیرارادی تجربههای دردناک خود را به یاد آورد یا احساس کند که دوباره در همان وضعیت قرار دارد.
اجتناب از یادآوریها: فرد مبتلا ممکن است از موقعیتها، افراد یا مکانهایی که یادآور حادثه هستند، اجتناب کند. همچنین ممکن است از صحبت کردن در مورد آنچه که تجربه کرده است، خودداری کند.
تغییرات منفی در تفکر و خلق و خو: افکار منفی، احساس گناه، خشم یا بیاعتمادی به دیگران میتواند منجر به کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره شود.
تغییرات در واکنشهای فیزیکی و احساسی: این شامل حساسیتهای زیاد، اضطراب، تحریکپذیری، رفتارهای خود تخریبی و مشکل در تمرکز است.
علت ابتلا به اختلال اضطراب پس از سانحه
علت دقیق PTSD هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما ترکیبی از عواملژنتیکی، بیولوژیکی، محیطی و روانشناختی میتواند به بروز این اختلال کمک کند. برخی از عوامل موثر در بروز PTSD عبارتند از:
تجربههای گذشته: افرادی که پیش از این تجربههای ترومازا یا حوادث آسیبزا را داشتهاند، بیشتر در معرض ابتلا به PTSD قرار دارند.
ویژگیهای شخصی: ویژگیهای شخصیتی نظیر احساس ضعف در مقابله با استرس، میزان تابآوری پایین یا فقدان حمایت اجتماعی میتواند خطر ابتلا به PTSD را افزایش دهد.
محرکهای محیطی و اجتماعی: عواملی مانند نبود حمایت اجتماعی یا فشارهای زندگی میتوانند بر روند بهبودی تأثیر منفی بگذارند.
حوادث شدید: تجربه حوادثی مانند جنگ، تجاوز جنسی، یا بلایای طبیعی احتمال بروز PTSD را افزایش میدهند.
عوارض اختلال پس از سانحه
این اختلال میتواند عوارض متعددی به دنبال داشته باشد که بسیاری از جنبههای زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهند. این عوارض میتوانند شامل مشکلات زیر باشند:
افسردگی و اضطراب: افراد مبتلا به PTSD ممکن است با مشکلات روحی شدیدتری مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات خلقی مواجه شوند.
مشکلات خواب: کابوسها و بیخوابی، که از علائم شایع PTSD هستند، میتوانند باعث اختلال در کیفیت خواب فرد شوند.
مشکلات اجتماعی و روابط: افراد مبتلا به PTSD ممکن است از دیگران فاصله بگیرند، دچار اختلالات ارتباطی شوند و نتوانند در روابط اجتماعی خود به درستی عمل کنند.
اعتیاد به مواد: برای فرار از احساسات منفی، برخی از افراد مبتلا به PTSD ممکن است به مواد مخدر یا الکل روی بیاورند.
افکار و رفتارهای خودکشی: در موارد شدید، فرد ممکن است به خودکشی یا خودآسیبی فکر کند.
تأثیر رویدادهای تروماتیک بر روان: بررسی اختلال استرس پس از سانحه
پیشگیری از اختلال استرس پس از سانحه
اگرچه هیچ روشی برای پیشگیری قطعی از PTSD وجود ندارد، اما برخی استراتژیها میتوانند به کاهش احتمال بروز این اختلال کمک کنند:
حمایت اجتماعی: داشتن شبکه حمایت اجتماعی قوی و دوستان یا خانواده میتواند به فرد کمک کند تا پس از یک رویداد آسیبزا بهبودی یابد.
مدیریت استرس: آموزش مهارتهای مدیریت استرس و آرامسازی میتواند به فرد کمک کند تا بهتر با فشارهای روانی مقابله کند.
مداخله زودهنگام: استفاده ازمشاوره یا رواندرمانی بلافاصله پس از وقوع حادثه میتواند از بروز PTSD جلوگیری کند یا شدت علائم آن را کاهش دهد.
تفاوت اختلال استرس پس از سانحه و اضطراب
| مؤلفه | اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) | اختلال اضطراب |
|---|---|---|
| تعریف | اختلالی که پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد تروماتیک و شدید ایجاد میشود | احساس نگرانی، ترس یا اضطراب بیش از حد و مداوم درباره موقعیتهای روزمره |
| علت اصلی | قرار گرفتن در معرض یک رویداد آسیبزا (مانند جنگ، تصادف، تجاوز، بلایای طبیعی) | عوامل مختلفی مانند ژنتیک، محیط، استرس مزمن یا تغییرات شیمیایی در مغز |
| علائم اصلی | فلشبکها، کابوسها، اجتناب از محرکهای مرتبط با سانحه، افزایش تحریکپذیری، بیحسی عاطفی | نگرانی مداوم، بیقراری، خستگی، مشکل در تمرکز، تحریکپذیری، تنش عضلانی |
| مدت زمان علائم | علائم باید بیش از یک ماه ادامه داشته باشند تا به عنوان PTSD تشخیص داده شوند | علائم ممکن است مزمن باشند و برای ماهها یا سالها ادامه یابند |
| محرکها | معمولاً مرتبط با یک رویداد خاص و آسیبزا هستند | ممکن است مرتبط با موقعیتهای روزمره یا انتظارات آینده باشد |
| تأثیر بر زندگی روزمره | ممکن است باعث اجتناب از موقعیتها، مکانها یا افراد مرتبط با سانحه شود | ممکن است باعث اختلال در عملکرد شغلی، اجتماعی یا تحصیلی شود |
| درمانهای رایج | درمان شناختی-رفتاری (CBT)، درمان مواجههای، داروهای ضدافسردگی، EMDR (حساسزدایی از طریق حرکت چشم) | درمان شناختی-رفتاری (CBT)، داروهای ضداضطراب، تکنیکهای آرامسازی، مدیتیشن |
| شیوع | کمتر از اختلالات اضطرابی، اما در افرادی که تجربه آسیبهای شدید داشتهاند شایع است | بسیار شایعتر و ممکن است در هر سنی رخ دهد |
| پیشآگهی | با درمان مناسب، بهبودی امکانپذیر است، اما ممکن است علائم طولانیمدت باشند | با درمان مناسب، بسیاری از افراد بهبود مییابند، اما ممکن است عود کند |
درمان اختلال استرس پس از سانحه
درمان PTSD بستگی به شدت علائم و نیازهای فردی بیمار دارد. درمانها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
درمان شناختی-رفتاری: این نوع درمان به فرد کمک میکند تا الگوهای فکری منفی خود را تغییر دهد و رفتارهای خود را اصلاح کند.
مواجهه درمانی: در این درمان، فرد به تدریج با خاطرات یا موقعیتهای مرتبط با تروما روبهرو میشود تا از اضطراب خود کاسته و بتواند آن را مدیریت کند.
دارو درمانی: داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب میتوانند برای کنترل علائم PTSD تجویز شوند.
گفتار درمانی: جلسات مشاوره به فرد کمک میکنند تا تجربههای خود را پردازش کرده و با احساسات و واکنشهای خود روبهرو شود.
جمع بندی
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یک اختلال روانی است که پس از مواجهه با رویدادهای آسیبزا ایجاد میشود و میتواند تأثیرات جدی بر زندگی فرد بگذارد. علائم این اختلال میتوانند به صورت یادآوریهای مزاحم، اجتناب از موقعیتها، تغییرات منفی در تفکر و احساسات، و تغییرات در واکنشهای فیزیکی و احساسی بروز پیدا کنند. درمان PTSD بهطور معمول شامل درمانهای شناختی-رفتاری، مواجهه درمانی، دارو درمانی و مشاوره است. از آنجا که این اختلال میتواند تأثیرات زیادی بر زندگی فرد بگذارد، شناسایی علائم اولیه و دریافت درمان مناسب از روانشناس در رشت از اهمیت زیادی برخوردار است.
