روان پریشی یکی از اختلالات روانی پیچیده و جدی است که بر نحوه درک و تعامل فرد با دنیای اطرافش تأثیر میگذارد. افرادی که به این اختلال مبتلا میشوند، قادر به تمایز بین واقعیت و خیال نیستند و در معرض توهمات و هذیانگویی قرار دارند. این اختلال ممکن است باعث مشکلات جدی در روابط اجتماعی، حرفهای و شخصی فرد شود. در این مقاله، به بررسی سایکوز، انواع آن، علائم، علت ابتلا، عوارض و روشهای درمان آن پرداخته خواهد شد.
روان پریشی چیست؟
روان پریشی یک اختلال روانی است که بر توانایی فرد در تشخیص واقعیت تأثیر میگذارد. فرد مبتلا به این اختلال معمولاً نمیتواند بین آنچه که واقعی است و آنچه که خیالات و توهمات ذهنی او هستند، تمایز قائل شود. این اختلال به دلیل به هم ریختن عملکرد مغز، به ویژه در زمینه هورمونها و انتقالدهندههای عصبی، بروز میکند. افراد مبتلا ممکن است دچار توهمات شنیداری، دیداری و یا بیداری شوند و همچنین درگیر هذیانگویی و افکار گمراهکننده باشند.
سایکوز معمولاً در شرایطی ماننداسکیزوفرنی، اختلالات دوقطبی و یا به علت مصرف مواد مخدر و الکل رخ میدهد. این اختلال معمولاً به صورت ناگهانی و یا به تدریج ایجاد میشود و میتواند در طول زمان شدت یابد، در صورتی که درمان نشود.
انواع روان پریشی
سایکوز انواع مختلفی دارد که هر یک به نحوی متفاوت از دیگری بروز میکند. این انواع شامل:
مختصر: این نوع اختلال معمولاً به دلیل استرسهای شدید و به صورت موقت رخ میدهد. به عنوان مثال، پس از یک حادثه تلخ مانند مرگ یکی از نزدیکان، فرد ممکن است دچار این اختلال شود. این نوع اختلال به طور معمول بعد از چند روز یا هفته بهبود مییابد.
سایکوز ناشی از مصرف مواد مخدر و الکل: مصرف مواد مخدر و الکل میتواند باعث ایجاد توهمات و هذیانگویی شود. این نوع اختلال در افرادی که به مصرف این مواد عادت دارند یا در معرض مصرف مواد توهمزا قرار دارند، بیشتر رخ میدهد.
ارگانی: این نوع اختلال زمانی رخ میدهد که فرد دچار آسیب مغزی، بیماریهای عصبی یا عفونتهای مغزی شود. این آسیبها میتوانند عملکرد مغز را مختل کرده و منجر به بروز سایکوز شوند.
علائم روان پریشی
علائم سایکوز از فردی به فرد دیگر متفاوت است و میتواند به طور ناگهانی یا به تدریج ظاهر شود. علائم عمده این اختلال عبارتند از:
افت ناگهانی در عملکرد درسی یا شغلی: فرد ممکن است نتواند به درستی وظایف خود را انجام دهد یا در مدرسه و محل کار دچار مشکل شود.
مشکل در تفکر واضح: فرد دچار ابهام در تفکر میشود و نمیتواند به راحتی به مسائل فکر کند یا ارتباطات منطقی برقرار کند.
توهمات دیداری و شنیداری: یکی از شایعترین علائم روان پریشی، شنیدن صداها یا دیدن چیزهایی است که در واقعیت وجود ندارند.
هذیانگویی: فرد ممکن است به بیان افکار غیرمنطقی و نادرست بپردازد که به وضوح از واقعیت فاصله دارند.
کنارهگیری اجتماعی: افراد مبتلا معمولاً از محیط اجتماعی خود فاصله میگیرند و ممکن است از خانواده و دوستان خود جدا شوند.
عدم توانایی در برقراری ارتباط منطقی: این افراد ممکن است در گفتگوهای خود بیوقفه تغییر موضوع دهند یا صحبتهای نامفهومی بگویند.
عدم توجه به بهداشت و نظافت شخصی: ممکن است فرد دیگر اهمیتی به نظافت و وضعیت ظاهری خود ندهد.
زندگی با روانپریشی
علت ابتلا به روان پریشی
علتهای سایکوز میتواند متنوع باشد و معمولاً ترکیبی از عوامل بیولوژیکی، ژنتیکی و محیطی است. برخی از علل اصلی عبارتند از:
عوامل ژنتیکی: تاریخچه خانوادگی اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی یا اختلالات دوقطبی میتواند فرد را در معرض ابتلا به روان پریشی قرار دهد.
تجربه حوادث استرسزا: تجربیات تلخ مانند مرگ نزدیکان، جنگ، مهاجرت یا تجاوز جنسی میتواند فرد را به سایکوز مبتلا کند.
مصرف مواد مخدر و الکل: برخی از مواد مخدر مانند آمفتامینها، LSD و کوکائین میتوانند به این اختلال منجر شوند.
بیماریهای عصبی و مغزی: بیماریهایی مانند صرع، تومور مغزی و زوال عقل ممکن است به بروز این اختلال منجر شوند.
تغییرات هورمونی و افسردگی شدید: نوسانات هورمونی به ویژه در دورانهای بحرانی زندگی مانند بارداری، قاعدگی یا افسردگی میتواند عامل دیگری برای بروز این اختلال باشد.
عوارض روان پریشی
اگر روان پریشی به موقع درمان نشود، ممکن است به عوارض جبرانناپذیری منجر شود. برخی از این عوارض عبارتند از:
خودکشی: افراد مبتلا به روان پریشی به دلیل احساس گیجی و سرگشتگی ممکن است به خودکشی فکر کنند.
آسیب به خود یا دیگران: در برخی از موارد، افراد مبتلا به روان پریشی ممکن است به خود یا دیگران آسیب برسانند.
اعتیاد به مواد مخدر: برای کاهش علائم، افراد مبتلا به این اختلال ممکن است به مواد مخدر پناه ببرند که این خود میتواند به تشدید علائم منجر شود.
مشکلات اجتماعی و شغلی: دوری از اجتماع، مشکلات در روابط اجتماعی و اختلال در عملکرد شغلی از دیگر عوارض روان پریشی هستند.
درمان روان پریشی
درمان روان پریشی معمولاً شامل ترکیبی از دارو و درمانهای روانشناختی است. برخی از روشهای درمانی عبارتند از:
آرامسازی سریع: در مواقع اضطراری، برای جلوگیری از آسیب به فرد یا دیگران، پزشکان ممکن است از داروهای آرامبخش استفاده کنند.
داروهای آنتی سایکوتیک: این داروها معمولاً برای کاهش توهمات و هذیانها تجویز میشوند. از جمله داروهای رایج میتوان به هالوپریدول و کلوزاپین اشاره کرد.
درمان شناختی رفتاری (CBT): این روش درمانی به فرد کمک میکند تا تفکر و رفتارهای خود را تغییر دهد و روشهای بهتری برای مدیریت استرس و اضطراب پیدا کند.
حمایت اجتماعی: درمان روان پریشی علاوه بر دارو و رواندرمانی، نیازمند حمایت از خانواده و دوستان فرد است.
سخن پایانی
روان پریشی یکی از پیچیدهترین اختلالات روانی است که زندگی فرد مبتلا را تحت تأثیر قرار میدهد. این اختلال میتواند به شدت کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد و در صورت عدم درمان به عواقب جدی منجر شود. درک علائم، علل و روشهای درمانی روان پریشی میتواند به شناسایی زودهنگام این اختلال کمک کند و از عوارض آن جلوگیری کند. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائم این اختلال را تجربه میکنید، توصیه میشود هرچه سریعتر به یک متخصصروانشناس در رشت مراجعه کنید تا درمان مناسب آغاز شود.
