تریکوتیلومانیا یا اختلال موکنی یکی از اختلالات روانی است که بر اساس آن فرد تمایل غیرقابل کنترلی به کندن موهای خود پیدا میکند. این اختلال معمولاً در دوران نوجوانی شروع میشود و ممکن است به یک رفتار مزمن تبدیل شود. در برخی از موارد، افراد مبتلا به این اختلال با مشکلات جسمی و روانی زیادی دست و پنجه نرم میکنند. با وجود اینکه بسیاری از افراد مبتلا به موکنی ممکن است از این اختلال آگاهی نداشته باشند، این اختلال میتواند تأثیرات منفی عمیقی بر زندگی روزمره و سلامت روان آنها بگذارد. در این مقاله، به بررسی ابعاد مختلف این اختلال ، علائم، علل و درمانهای آن خواهیم پرداخت.
تریکوتیلومانیا یا اختلال موکنی چیست؟
اختلال موکنی به تمایل شدید و غیرقابل کنترل به کندن موهای بدن اطلاق میشود. این اختلال بخشی از گروه اختلالات وسواس فکری-عملی (OCD) است. افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، ممکن است موهای سر، ابرو، مژه و حتی موهای بدن خود را بکنند. در برخی موارد، افرادی که مبتلا به این اختلال هستند، ممکن است موهای کنده شده خود را بخورند که به آن “تریکوفاژی” گفته میشود. این اختلال میتواند به طور قابل توجهی بر جنبههای اجتماعی، حرفهای و حتی فیزیکی زندگی فرد تأثیر بگذارد.
تریکوتیلومانیا در کودکان
این اختلال به طور معمول در دوران نوجوانی شروع میشود، اما در برخی از کودکان خردسال نیز ممکن است مشاهده شود. در کودکان، علائم این اختلال ممکن است بهویژه در صورتی که استرس یا اضطراب شدیدی را تجربه کنند، ظاهر شوند. علائم این اختلال در کودکان میتواند شامل ریزش موهای ناهموار، استفاده از کلاه برای پنهان کردن نقاط طاس، و احساس شرم از ظاهرشان باشد. والدین باید نسبت به این علائم حساس باشند و در صورت مشاهده نشانههای احتمالی، به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنند.
علائم تریکوتیلومانیا
علائم این اختلال ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد، اما عمدهترین علامت آن کندن مکرر موها است که میتواند به ریزش مو و ایجاد لکههای طاس منجر شود. علاوه بر این، علائم دیگری که معمولاً در مبتلایان به این اختلال مشاهده میشود عبارتند از:
احساس تنش یا اضطراب قبل از کندن مو
احساس تسکین و رضایت پس از کندن مو
گاهی اوقات خوردن موهای کنده شده (تریکوفاژی)
ایجاد زخمها و آسیبهای پوستی
مشکلات اجتماعی و عاطفی مانند افسردگی و اضطراب
تریکوتیلومانیا: اختلالی که موها را قربانی میکند
علت ابتلا به تریکوتیلومانیا
اگرچه علت دقیق اختلال موکنی هنوز به طور کامل شناسایی نشده است، اما تحقیقات نشان میدهند که عوامل ژنتیکی و محیطی میتوانند در بروز این اختلال نقش داشته باشند. تغییرات در مسیرهای مغزی که مسئول کنترل احساسات، حرکت و عادات هستند، ممکن است به این اختلال منجر شود. همچنین، استرس شدید و اضطراب میتوانند محرکهای اصلی در آغاز و تشدید این اختلال باشند. بسیاری از افراد مبتلا به تریکوتیلومانیا گزارش میدهند که کشیدن مو به آنها کمک میکند تا احساسات ناخوشایند مانند استرس و اضطراب را کاهش دهند.
انواع تریکوتیلومانیا
تریکوتیلومانیا به دو نوع مختلف تقسیم میشود:
کندن خودکار مو: در این حالت، فرد ممکن است حتی متوجه نشود که در حال کشیدن موهای خود است. این کار ممکن است در حین انجام فعالیتهایی مانند تماشای تلویزیون یا مطالعه رخ دهد.
کندن متمرکز مو: در این حالت، فرد به طور عمدی و آگاهانه موهای خود را میکشد، معمولاً به دلیل احساس خوشایند یا تسکینی که از این رفتار به دست میآید.
تعیین نوع اختلال میتواند به پزشک کمک کند تا درمان مناسبتری را برای فرد انتخاب کند.
عوارض تریکوتیلومانیا
تریکوتیلومانیا ممکن است عوارض فیزیکی و روانی متعددی به همراه داشته باشد. از جمله عوارض آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ریزش مو و ایجاد لکههای طاس: کندن مداوم مو میتواند منجر به ریزش دائمی موها شود که بر ظاهر فرد تأثیر منفی میگذارد.
آسیب به پوست: کندن موهای سر یا نواحی دیگر میتواند باعث آسیب به پوست و ایجاد زخمهایی شود که ممکن است به عفونت منجر گردد.
مشکلات روانی: افراد مبتلا به تریکوتیلومانیا ممکن است دچار افسردگی، اضطراب، و عزت نفس پایین شوند. این اختلال میتواند تأثیرات منفی زیادی بر کیفیت زندگی فرد بگذارد.
تریکوبزوآر (گلوله مو): در برخی از افراد، خوردن موهای کنده شده میتواند باعث بروز گلولهای از مو در معده یا رودهها شود که ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.
درمان اختلال تریکوتیلومانیا
درمان تریکوتیلومانیا معمولاً ترکیبی از درمانهای روانشناختی و دارویی است. در حال حاضر، درمان قطعی برای این اختلال وجود ندارد، اما چندین روش درمانی میتوانند به کاهش شدت علائم کمک کنند:
رفتار درمانی شناختی (CBT): این روش درمانی به افراد کمک میکند تا رفتارهای خود را شناسایی کرده و آنها را با رفتارهای سالمتر جایگزین کنند.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT): این روش به فرد کمک میکند تا با تمایلات کشیدن مو به طور سالمتر برخورد کند و این رفتار را در موقعیتهای مختلف کنترل کند.
دارو درمانی: اگرچه هیچ دارویی به طور خاص برای درمان تریکوتیلومانیا تایید نشده است، داروهایی مانند داروهای ضد افسردگی یا ضد روان پریشی میتوانند در کنترل علائم موثر باشند.
نوروفیدبک: این روش درمانی غیرتهاجمی به فرد کمک میکند تا خودآگاهی بیشتری نسبت به علائم اضطرابی پیدا کرده و رفتارهای خود را تنظیم کند.
جمع بندی
تریکوتیلومانیا یا اختلال موکنی یک بیماری روانی است که میتواند تأثیرات قابل توجهی بر زندگی فرد بگذارد. این اختلال، که اغلب در دوران نوجوانی شروع میشود، باعث میشود که فرد تمایل غیرقابل کنترلی به کندن موهای خود پیدا کند. اگرچه علت دقیق این اختلال هنوز مشخص نیست، عوامل ژنتیکی، محیطی و روانی ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند. درمانهای مختلفی از جمله درمانهای روانشناختی، دارویی و نوروفیدبک میتوانند به کاهش علائم کمک کنند و کیفیت زندگی فرد مبتلا را بهبود بخشند. اگر شما یا کسی که میشناسید علائم تریکوتیلومانیا را تجربه میکند، مشاوره با یکمتخصص روانشناس در رشت میتواند گام مهمی در درمان این اختلال باشد.
