اختلال تبدیلی یا هیستری یک اختلال روانی است که به طور خاص تأثیرات جسمانی به همراه دارد، اما علائم آن بدون دلیل پزشکی یا فیزیکی مشخص ظاهر می‌شوند. این اختلال به عنوان اختلالی شناخته می‌شود که در آن افراد علائمی مانند فلج عضلانی، اختلالات گفتاری یا لرزش‌هایی را تجربه می‌کنند که به نظر عصبی می‌آیند، اما هیچ عامل پزشکی برای توضیح آن‌ها وجود ندارد. اختلال تبدیلی یک اختلال پیچیده است که نیاز به تشخیص دقیق و درمان مناسب دارد. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف اختلال تبدیلی، از علائم تا درمان‌های موجود، می‌پردازد.

اختلال تبدیلی یا هیستری چیست؟

اختلال تبدیلی که به اختلال هیستری نیز شناخته می‌شود، نوعی اختلال روان‌تنی است که در آن فرد دچار علائم جسمی می‌شود، اما هیچ دلیل پزشکی برای آن علائم وجود ندارد. این اختلال، در واقع واکنش جسمانی به استرس‌ها و فشارهای روانی است که در آن، مشکلات عاطفی یا روانی به شکلی جسمی بروز پیدا می‌کنند. افراد مبتلا به این اختلال  ممکن است دچار فلج، از دست دادن حس، مشکل در حرکت، لرزش یا حتی مشکلات شنوایی و بینایی شوند، بدون آنکه دلیل فیزیکی یا پزشکی برای این علائم وجود داشته باشد. این اختلال از آن جهت که به مشکلات عصبی شباهت دارد، گاهی اوقات می‌تواند دشوار برای تشخیص باشد.

اختلال هیستری به طور معمول در پاسخ به استرس‌های روانی و عاطفی رخ می‌دهد، به ویژه در شرایطی که فرد نتواند به طور صحیح با احساسات خود مواجه شود. در این اختلال، مغز سیگنال‌های اشتباهی را به بدن می‌فرستد که منجر به بروز علائم فیزیکی می‌شود. در گذشته، این اختلال به بیماری هیستریک معروف بود، اما امروزه اصطلاح “اختلال تبدیلی” به طور رایج‌تری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

علائم اختلال تبدیلی

علائم اختلال هیستری می‌توانند بسیار متنوع باشند و معمولاً به طور ناگهانی و بدون دلیل فیزیکی مشخصی ظاهر می‌شوند. این علائم ممکن است شامل مشکلات حرکتی، حسی یا حتی شناختی باشند. از جمله علائم شایع این اختلال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

علائم حرکتی:

    فلج یا ضعف عضلانی

    از دست دادن هماهنگی عضلات

    مشکل در راه رفتن یا ایستادن

    مشکلات گفتاری مانند ناتوانی در صحبت کردن یا از دست دادن صدا (آفونیا)

    لرزش یا تکان خوردن غیرطبیعی بدن

    تشنج‌های کاذب که ربطی به بیماری صرع ندارند

    احساس “توده” در گلو یا مشکل در بلع

علائم حسی:

    از دست دادن حس بویایی (آنوسمی)

    کوری یا مشکلات بینایی مانند دید تونلی یا دوبینی

    ناشنوایی یا مشکلات شنوایی

    بی‌حسی یا از دست دادن حس لمس در نواحی خاص بدن

علائم شناختی:

    مشکلات در تمرکز

    فراموشی یا اختلال در حافظه

    گیجی یا احساس سردرگمی

این علائم می‌توانند به صورت موقتی و بدون هیچ‌گونه پیش‌بینی خاصی ظاهر شوند و سپس ناپدید گردند، که خود نشان‌دهنده ویژگی‌های غیرقابل پیش‌بینی این اختلال است.

علت ابتلا به اختلال تبدیلی

علت دقیق اختلال هیستری به طور کامل مشخص نشده است، اما برخی از محققان بر این باورند که استرس‌های روانی و عاطفی می‌توانند عامل اصلی این اختلال باشند. در حقیقت، در بسیاری از موارد، افراد مبتلا معمولاً در معرض استرس‌های شدید یا تروماهای عاطفی قرار داشته‌اند.

بعضی از نظریات روانکاوانه بیان می‌کنند که اختلال هیستری ممکن است ناشی از تعارض‌های ناخودآگاه باشد. به عبارت دیگر، فرد ممکن است احساسات یا تجربیات عاطفی خود را سرکوب کند و این سرکوب به شکل علائم جسمی ظاهر شود. این علائم به عنوان یک راه دفاعی در برابر احساسات منفی یا استرس‌های شدید عمل می‌کنند.

همچنین، برخی مطالعات به ارتباط میان التهاب و این اختلال اشاره دارند و ممکن است پاسخ‌های التهابی در مغز در ایجاد این اختلال مؤثر باشند. به طور کلی، اختلال هیستری می‌تواند نتیجه‌ی تعامل پیچیده‌ای از عوامل زیستی، روانی و اجتماعی باشد.

عوامل خطر اختلال تبدیلی

برخی از عوامل می‌توانند خطر ابتلا به این اختلال را افزایش دهند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:

    استرس‌های روانی و عاطفی: تجربه‌ی رویدادهای استرس‌زا مانند مرگ عزیزان، مشکلات مالی، یا شرایط عاطفی دشوار می‌تواند احتمال بروز این اختلال را افزایش دهد.

    سابقه‌ی تروما: افرادی که در دوران کودکی یا بزرگسالی تجربه‌ی سوء استفاده یا آزار روانی یا جسمی داشته‌اند، بیشتر در معرض این اختلال قرار دارند.

    ویژگی‌های شخصیتی: افرادی که ویژگی‌هایی مانند کمال‌گرایی، مسئولیت‌پذیری شدید یا اضطراب‌های بالا دارند، بیشتر مستعد ابتلا به اختلال هیستری هستند.

    سابقه‌ی اختلالات روانی: کسانی که سابقه‌ی ابتلا به اختلالات روانی دیگری ماننداضطراب، افسردگی یا اختلالات اضطراب بیماری دارند، بیشتر ممکن است دچار اختلال تبدیلی شوند.

هیستری یا اختلال تبدیلی: وقتی ذهن بر بدن تاثیر می‌گذارد

تشابه اختلال تبدیلی با بیماری‌های پزشکی

اختلال تبدیلی از نظر علائم ممکن است شبیه به برخی بیماری‌های پزشکی دیگر باشد. به عنوان مثال، علائم اختلال تبدیلی می‌تواند شباهت زیادی به بیماری‌های عصبی مانند مولتیپل اسکلروزیس (ام‌اس) یا سکته مغزی داشته باشد. به همین دلیل، تشخیص دقیق اختلال تبدیلی ممکن است چالش‌برانگیز باشد و نیاز به بررسی‌های دقیق پزشکی و روانشناختی دارد.

در اختلال تبدیلی، بررسی‌های تصویربرداری مغزی یا آزمایشات پزشکی معمولاً هیچگونه دلیل فیزیکی برای علائم پیدا نمی‌کنند، در حالی که در بیماری‌های عصبی واقعی، تغییرات قابل مشاهده در ساختار مغز یا سیستم عصبی وجود دارد. بنابراین، یکی از چالش‌های بزرگ در تشخیص این اختلال، تفاوت آن با بیماری‌های پزشکی مشابه است.

درمان اختلال تبدیلی

درمان اختلال تبدیلی به طور معمول شامل رویکردهای روانشناختی و رفتار درمانی است. از جمله درمان‌های موثر در این اختلال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    روان‌درمانی (CBT): درمان شناختی-رفتاری یکی از موثرترین روش‌ها برای کمک به افراد مبتلا به اختلال تبدیلی است. این نوع درمان به فرد کمک می‌کند تا باورها و رفتارهای نادرست خود را شناسایی کرده و آن‌ها را تغییر دهد.

    روانکاوی: در برخی موارد، روانکاوی برای افرادی که علائم آن‌ها ناشی از یک آسیب یا تروما در گذشته است، مؤثر است.

    هیپنوتیزم درمانی: برای افرادی که دچار علائم جسمانی شدید هستند، هیپنوتیزم درمانی ممکن است به کاهش علائم کمک کند.

    دارودرمانی: در صورتی که اختلال تبدیلی با مشکلات روانی مانند افسردگی یا اضطراب همراه باشد، داروهای ضد افسردگی یا ضد اضطراب ممکن است مفید باشند.

    فیزیوتراپی و کاردرمانی: در مواردی که علائم حرکتی وجود دارد، فیزیوتراپی می‌تواند به بازگشت فرد به عملکرد طبیعی بدن کمک کند.

درمان اختلال تبدیلی معمولاً به شیوه‌ای جامع و فردی صورت می‌گیرد که شامل بررسی علائم روانی و جسمانی فرد به صورت همزمان است.

کلام پایانی

اختلال تبدیلی یک اختلال روان‌تنی است که بر اثر استرس‌ها و فشارهای روانی به علائم جسمانی تبدیل می‌شود. این اختلال می‌تواند زندگی افراد را تحت تأثیر قرار دهد، اما خوشبختانه، با درمان‌های مناسب و روان‌درمانی، بسیاری از افراد بهبودی کامل پیدا می‌کنند. تشخیص دقیق و سریع این اختلال بسیار مهم است، زیرا می‌تواند به جلوگیری از تشدید علائم و کمک به درمان مؤثرتر منجر شود. اگرچه درمان اختلال تبدیلی ممکن است زمان‌بر باشد، اما با حمایت مناسب و برنامه‌های درمانی می‌توان به افراد کمک کرد تا زندگی بهتری داشته باشند.

اگر شما یا کسی که می‌شناسید علائم اختلال تبدیلی را تجربه می‌کند، مشاوره با روانشناس در رشت می‌تواند گام مهمی در تشخیص و درمان این اختلال باشد و به بهبود کیفیت زندگی کمک کند.