اختلال بدریخت انگاری بدن (BDD) یک اختلال روانی است که در آن فرد به شدت نگران نقص یا عیبهایی در ظاهر خود میشود که اغلب برای دیگران قابل مشاهده نیست یا بسیار جزئی است. این اختلال میتواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیرات زیادی بگذارد و باعثاضطراب و مشکلات اجتماعی، شغلی و شخصی گردد. مبتلایان به BDD ممکن است ساعتها در روز را صرف بررسی و تصحیح ظاهر خود کنند و درگیر رفتارهای وسواسی شوند که تنها احساسات منفی را تشدید میکنند. در این مقاله به معرفی این اختلال، علائم، علل، درمانها و راههای مدیریت آن پرداخته خواهد شد.
اختلال بدریخت انگاری بدن (Body Dysmorphic) چیست؟
اختلال بدریخت انگاری بدن (BDD) نوعی اختلال روانی است که در آن فرد احساس میکند بخشی از بدن یا ظاهر او دارای نقصی است که به نظر دیگران معمولاً قابل مشاهده نیست یا اهمیتی ندارد. این افراد درک اشتباهی از تصویر بدنی خود دارند و ممکن است در مورد آن عیب یا نقص به شدت نگران و مشغول باشند. به طور مثال، ممکن است فرد به بینی، پوست، مو یا دیگر قسمتهای بدن خود توجه ویژهای داشته باشد و تصور کند که آنها به طور قابل توجهی ناقص هستند، حتی اگر این موارد به چشم دیگران طبیعی به نظر برسد.
در برخی موارد، افراد مبتلا به این اختلال ممکن است وقت زیادی را صرف جراحیهای زیبایی، آرایش زیاد یا دیگر اقدامات برای پنهان کردن آن نقصها کنند. اختلال بدریخت انگاری بدن نه تنها بر روی ظاهر فرد اثر میگذارد بلکه میتواند بر روابط اجتماعی و شغلی او نیز تأثیرات منفی داشته باشد. در نتیجه، افراد مبتلا به BDD معمولاً از موقعیتهای اجتماعی دوری میکنند و احساس اضطراب و افسردگی زیادی دارند.
علائم اختلال بدریخت انگاری بدن
افراد مبتلا به اختلال بدریخت انگاری بدن علائم مختلفی را تجربه میکنند که میتوانند به شکلهای مختلف ظاهر شوند. این علائم به طور معمول به شکلی افراطی در نگرانی در مورد یک نقص خیالی یا جزئی در ظاهر بدن میباشند. از جمله علائم رایج BDD میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
نگرانی زیاد در مورد قسمتهای خاصی از بدن: این قسمتها معمولاً صورت، پوست، بینی، مو، سینه یا دیگر نواحی بدن هستند.
مقایسه مداوم ظاهر با دیگران: افراد مبتلا به BDD زمان زیادی را صرف مقایسه ظاهر خود با دیگران میکنند و احساس میکنند که ظاهرشان از دیگران بدتر است.
بررسی مداوم در آینه یا اجتناب از آینهها: فرد ممکن است ساعتها در آینه به بررسی دقیق بدن خود بپردازد یا به طور مداوم به آن نگاه کند. در برخی موارد نیز فرد ممکن است از دیدن خود در آینه پرهیز کند.
استفاده از روشهای پنهانسازی نقصها: فرد ممکن است از آرایش بیش از حد، پوشیدن لباسهایی برای پنهان کردن نقصها یا استفاده از لوازم آرایشی استفاده کند تا عیوب ظاهری خود را بپوشاند.
افزایش زمان صرف شده برای اصلاح ظاهر: فرد ممکن است ساعتها در روز صرف اصلاحات ظاهری مانند شانه کردن مو، آرایش کردن یا تغییرات دیگر کند.
احساس اضطراب شدید یا افسردگی: افراد مبتلا به BDD معمولاً دچار اضطراب و افسردگی زیادی هستند و به همین دلیل ممکن است از فعالیتهای اجتماعی خودداری کنند.
این علائم نه تنها منجر به ناراحتیهای روانی میشود بلکه عملکرد اجتماعی، شغلی و شخصی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.
بدریختانگاری: وقتی تصویر ذهنی از بدن تحریف میشود
علل اختلال بدریخت انگاری بدن
اختلال بدریخت انگاری بدن دقیقاً علت شناختهشدهای ندارد، اما تحقیقات نشان دادهاند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی و محیطی میتوانند در ایجاد این اختلال نقش داشته باشند. برخی از مهمترین علل اختلال بدریخت انگاری بدن عبارتند از:
عواملژنتیکی: افرادی که در خانوادههایشان فردی مبتلا به BDD یا اختلالات روانی مشابه مانند اختلال وسواس فکری-اجباری (OCD) یا افسردگی وجود دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به این اختلال قرار دارند.
عدم تعادل شیمیایی در مغز: مانند بسیاری از اختلالات روانی دیگر، اختلالات شیمیایی در مغز میتواند نقش مهمی در ایجاد BDD ایفا کند. به ویژه، عدم تعادل در سطح سروتونین میتواند تأثیرگذار باشد.
تجربیات آسیبزا و تروماتیک: افراد مبتلا به BDD گاهی اوقات سوابق آسیبدیدگی روانی یا سوءاستفادههای عاطفی و جسمی دارند. تجارب کودکانه از جمله سوء استفاده یا قلدری میتواند بر نگرش فرد به بدن خود تأثیر بگذارد و او را به سمت این اختلال سوق دهد.
فشارهای اجتماعی و فرهنگی: انتظارات فرهنگی و اجتماعی درباره زیبایی ممکن است موجب تشدید احساسات منفی نسبت به ظاهر فرد شود. رسانهها و تبلیغات که استانداردهای زیبایی غیرواقعی را ترویج میدهند، میتوانند فرد را به این باور برسانند که نقصهایی در ظاهر خود دارد که باید برطرف شوند.
درمان اختلال بدریخت انگاری بدن
درمان اختلال بدریخت انگاری بدن میتواند شامل روشهای رواندرمانی و دارو درمانی باشد. درمان هدفمند میتواند به فرد کمک کند تا تصویر بدن خود را اصلاح کرده و از رفتارهای وسواسی اجتناب کند.
درمان شناختی-رفتاری (CBT): درمان شناختی-رفتاری یکی از مؤثرترین روشها برای درمان اختلال بدریخت انگاری بدن است. این درمان به فرد کمک میکند تا افکار و رفتارهای منفی خود را شناسایی کرده و آنها را تغییر دهد. در این روش، درمانگر با کمک به فرد در درک دلایل نگرانیهای او و تجزیه و تحلیل واقعیتهای این نگرانیها، به کاهش اضطراب و افکار وسواسی کمک میکند.
دارودرمانی: در برخی از موارد، پزشک ممکن است داروهای ضد افسردگی مانند مهارکنندههای بازجذب انتخابی سروتونین (SSRIs) را تجویز کند. این داروها میتوانند به کاهش علائم اضطراب و افسردگی کمک کنند.
درمانهای ترکیبی: در موارد شدیدتر، ترکیبی از درمانهای شناختی-رفتاری و دارو درمانی میتواند بهترین نتایج را به همراه داشته باشد. در این شرایط، درمانگر به فرد کمک میکند تا روشهای جدیدی برای مدیریت احساسات و نگرانیهایش بیابد.
حساسیتزدایی منظم و مواجههدرمانی: این روشها فرد را با شرایطی که باعث افزایش نگرانیهای او میشود مواجه کرده و به او کمک میکند تا در این موقعیتها احساس اضطراب خود را کنترل کند.
جمع بندی
اختلال بدریخت انگاری بدن (BDD) یک اختلال روانی است که میتواند به شدت کیفیت زندگی فرد مبتلا را تحت تأثیر قرار دهد. نگرانیهای بیپایان در مورد نقصهای ظاهری که ممکن است در واقع وجود نداشته باشند یا بسیار جزئی باشند، باعث بروز اضطراب و مشکلات اجتماعی، شغلی و شخصی میشود. درمان این اختلال میتواند شامل رواندرمانی (مخصوصاً CBT) و دارو درمانی باشد. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، افراد مبتلا به BDD میتوانند کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند و از افکار وسواسی و اضطرابهای مربوط به تصویر بدن خود رهایی یابند.
اگر شما یا کسی که میشناسید علائم BDD را تجربه میکنید، مشاوره با روانشناس در رشت میتواند گام مهمی برای تشخیص و درمان این اختلال باشد و به بازگرداندن اعتماد به نفس و آرامش ذهنی کمک کند.
