فراموشی لحظهای پدیدهای است که تقریباً همه افراد در طول زندگی خود حداقل یک بار آن را تجربه کردهاند. این اختلال حافظه به طور معمول به صورت فراموشی موقتی در مواقعی که فرد در حال انجام کارهایی ساده است، بروز میکند. گاهی ممکن است به دلایل مختلف فرد درگیر فراموشیهایی شود که حتی یک لحظه پیش از آن، اطلاعاتی را به خاطر سپرده بود. این پدیده میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و در برخی از موارد به وضعیتهای پزشکی و روانی اشاره دارد که نیاز به درمان دارند. در این مقاله، به بررسی علتها، علائم و روشهای درمان فراموشی لحظهای خواهیم پرداخت و همچنین به چگونگی مدیریت آن در کودکان و روشهای پیشگیری از بروز این مشکل پرداخته میشود.
فراموشی لحظهای چیست؟
فراموشی لحظهای، که در اصطلاح علمی به آن “فراموشی کوتاه مدت” یا “اختلال حافظه موقتی” گفته میشود، به حالتی اطلاق میشود که فرد در موقعیتی قرار میگیرد و به طور ناگهانی فراموش میکند که چرا وارد مکان خاصی شده است یا چرا اقدام به انجام کاری کرده است. به عبارت دیگر، فرد قادر به به خاطر آوردن اطلاعاتی که به تازگی یاد گرفته یا تجربه کرده، نیست. این نوع فراموشی معمولاً تنها برای مدت کوتاهی ادامه مییابد و به تدریج به حالت عادی بازمیگردد.
حافظه کوتاه مدت که به ذخیرهسازی موقتی اطلاعات مرتبط با کارهای روزمره مربوط است، نسبت به حافظه بلند مدت حساستر است و ممکن است تحت تأثیر عواملی چون استرس، اضطراب یا مشکلات پزشکی قرار گیرد. فراموشی لحظهای میتواند در هر فردی به وجود آید و حتی در سنین جوانی نیز ممکن است بروز پیدا کند.
علائم فراموشی لحظهای
علائم فراموشی لحظهای میتوانند در افراد مختلف متفاوت باشند، اما رایجترین نشانهها عبارتند از:
فراموش کردن وقایع اخیر: فرد نمیتواند به یاد بیاورد که چه چیزی به تازگی اتفاق افتاده است.
جابجا گذاشتن وسایل: فرد به دنبال شیئی خاص میگردد و نمیتواند آن را پیدا کند، حتی اگر قبلاً آن را در دست داشته باشد.
پرسیدن سوالهای تکراری: فرد ممکن است سوالی را که قبلاً از کسی پرسیده باشد دوباره بپرسد.
ناتوانی در یادآوری اسمها و چهرهها: فرد ممکن است نامها و چهرههایی را که به خوبی میشناخته، فراموش کند.
اختلال در انجام فعالیتهای روزمره: انجام کارهایی که معمولاً آسان است، به نظر فرد دشوار میآید.
مشکل در پیدا کردن کلمات: فرد ممکن است در میانه صحبت کردن، کلمات مورد نظر خود را فراموش کند.
اختلال در مسیریابی: فرد نمیتواند به راحتی به مقصد مورد نظر خود برسد یا آدرسها را به یاد آورد.
گیج شدن در مورد تاریخ و ساعت: فرد ممکن است در درک زمان دچار اشتباه شود و نتواند تاریخ یا ساعت درست را به یاد بیاورد.
این علائم ممکن است به طور موقت اتفاق بیفتند و به خودی خود برطرف شوند، اما اگر این علائم طولانی یا شدید شوند، نیاز به مشاوره و بررسی بیشتر وجود دارد.
چرا گاهی چیزها را فراموش میکنیم؟ بررسی پدیده فراموشی لحظهای
علت فراموشی لحظهای
فراموشی لحظهای میتواند دلایل متعددی داشته باشد که برخی از آنها به وضعیتهای فیزیکی، روانی و حتی محیطی بستگی دارند. در این بخش به شرح کامل علتهای این نوع فراموشی پرداخته میشود.
- اختلالات روانی و استرس
استرس و اضطراب میتوانند بر عملکرد حافظه تاثیر بگذارند و به فراموشی لحظهای منجر شوند. زمانی که فرد در شرایط استرسزا قرار میگیرد، مغز بهطور موقت از پردازش و ذخیرهسازی اطلاعات جدید ناتوان میشود.
- کمبود ویتامینها و مواد معدنی
کمبود ویتامینهایی مانند ویتامین B12 میتواند باعث اختلال در عملکرد مغز و حافظه شود. این کمبود میتواند به فراموشیهای لحظهای و مشکلات دیگر در پردازش اطلاعات منجر شود.
- سالمندی
با افزایش سن، عملکرد مغز کاهش یافته و مشکلاتی در حافظه کوتاه مدت به وجود میآید. این امر باعث میشود که افراد مسن در یادآوری اطلاعات تازه با مشکل مواجه شوند.
- بیماریهای عصبی
بیماریهای زوال عقل مانند آلزایمر و پارکینسون نیز میتوانند باعث اختلال در حافظه و بروز فراموشی لحظهای شوند. این بیماریها با آسیب رساندن به نواحی خاصی از مغز که مسئول ذخیرهسازی اطلاعات هستند، موجب مشکلات حافظهای میشوند.
- آسیبهای مغزی
ضربه به سر یا آسیب به بخشهایی از مغز که مسئول حافظه هستند میتواند به فراموشیهای لحظهای منجر شود. بهویژه در صورتی که آسیب به نواحی مانند هیپوکامپ وارد شود، مشکلات حافظهای بروز پیدا میکند.
- مصرف داروها
برخی داروها میتوانند تاثیر منفی بر حافظه داشته باشند. داروهای ضد افسردگی، آرامبخشها و برخی داروهای ضد اضطراب از جمله داروهایی هستند که میتوانند باعث اختلال در حافظه شوند.
درمان فراموشی لحظهای
درمان فراموشی لحظهای بستگی به علت اصلی آن دارد. اگر این اختلال به دلیل استرس یا اضطراب باشد، درمانهای روانشناختی و تکنیکهای کاهش استرس میتوانند مفید باشند. در مواردی که فراموشی به دلیل کمبود ویتامینها باشد، مصرف مکملهای غذایی و رژیم غذایی مناسب میتواند به بهبود وضعیت کمک کند.
تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی غنی از ویتامینهای B12 و D میتواند به بهبود عملکرد حافظه کمک کند.
درمان دارویی: در صورت نیاز، برخی داروهای تجویزی مانند داروهای ضد افسردگی و تقویتکنندههای حافظه میتوانند به کاهش فراموشیهای لحظهای کمک کنند.
مدیریت استرس: تکنیکهایی مانند مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی میتوانند به کاهش استرس و بهبود حافظه کمک کنند.
فراموشی لحظهای در کودکان
فراموشی لحظهای در کودکان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله اختلالات توجه، ناتوانیهای یادگیری یا حتی ضربه مغزی. در برخی موارد، کودکان به دلیل عدم توانایی در تمرکز و انجام فعالیتهای پیچیده، دچار فراموشی لحظهای میشوند. برخی از شرایط پزشکی مانند ADHD (اختلال نقص توجه و بیشفعالی) نیز میتوانند به این پدیده دامن بزنند.
برای درمان فراموشی لحظهای در کودکان، مهم است که به علائم آن توجه کرده و از راهکارهای آموزشی و روانشناختی استفاده کرد. تقسیم وظایف به مراحل سادهتر و تمرینهای حافظه میتوانند به تقویت حافظه کودکان کمک کنند.
پیشگیری از فراموشی لحظهای
برای پیشگیری از فراموشی لحظهای، برخی از اقدامات ساده و مؤثر عبارتند از:
تنظیم خواب: خواب کافی و با کیفیت به مغز کمک میکند تا اطلاعات را به درستی پردازش و ذخیره کند.
رژیم غذایی سالم: مصرف مواد غذایی غنی از ویتامینها و مواد معدنی برای حفظ سلامت مغز ضروری است.
کاهش استرس: استفاده از تکنیکهای کاهش استرس مانند ورزش، یوگا و مدیتیشن میتواند از بروز فراموشی لحظهای جلوگیری کند.
فعالیتهای ذهنی: انجام فعالیتهایی مانند حل پازل، یادگیری زبان جدید و چالشهای ذهنی به تقویت حافظه کمک میکند.
جمعبندی
فراموشی لحظهای یک پدیده طبیعی است که میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. در حالی که این نوع فراموشی معمولاً موقتی است، شناخت علائم و علتهای آن میتواند به مدیریت بهتر این اختلال کمک کند. با درمان مناسب و رعایت برخی اصول زندگی سالم، میتوان از بروز فراموشیهای ناگهانی جلوگیری کرد و حافظه کوتاه مدت را تقویت کرد.
مشورت با یک روانشناس در رشت میتواند به بررسی علت و ارائه راهکارهای مؤثر برای مدیریت این مشکل کمک کند.
