دیسپراکسی یا اختلال یکپارچهسازی حواس، یک اختلال عصبی است که بر مهارتهای حرکتی، هماهنگی و تواناییهای شناختی تأثیر میگذارد. این اختلال عمدتاً در کودکان مشاهده میشود، اما ممکن است در بزرگسالان نیز خود را نشان دهد. افراد مبتلا به این اختلال با مشکلاتی در هماهنگی حرکات، برنامهریزی و اجرای فعالیتهای جسمی مواجه هستند. از آنجایی که این اختلال بر روند رشد طبیعی فرد تأثیر میگذارد، شناخت و درمان به موقع آن میتواند کمک بزرگی به بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا کند.
اختلال یکپارچه سازی حواس چیست؟
این اختلال بهطور خاص یک اختلال عصبی است که به علت ناتوانی در پردازش اطلاعات حسی و حرکتی در مغز به وجود میآید. افراد مبتلا به این اختلال، در برنامهریزی، هماهنگی و اجرای حرکات خود مشکل دارند. این اختلال میتواند بهطور قابل توجهی بر زندگی روزمره فرد تأثیر بگذارد، به ویژه در فعالیتهایی که نیازمند هماهنگی دقیق بین ذهن و بدن هستند.
اختلال یکپارچه سازی حواس با اختلالات دیگری همچون اختلالات یادگیری، مشکلات گفتاری، و اختلالات حرکتی مشابه است، اما در مقایسه با این اختلالات، در دیسپراکسی مشکلات حرکتی و هماهنگی غالب هستند. این اختلال معمولاً از دوران کودکی خود را نشان میدهد و میتواند بهطور مداوم در طول زندگی فرد باقی بماند.
علائم دیسپراکسی در کودکان
علائم این اختلال در کودکان ممکن است در مراحل مختلف رشد مشاهده شود. برخی از این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تاخیر در رسیدن به نقاط عطف رشد: کودکانی که مبتلا هستند ممکن است دیرتر از سایر کودکان به مهارتهایی نظیر نشستن، غلتیدن، راه رفتن و حتی غذا خوردن دست یابند.
مشکلات هماهنگی حرکات: کودکانی که این اختلال را دارند، معمولاً در انجام کارهایی که نیاز به هماهنگی دقیق دارند، مانند گرفتن توپ، دویدن، یا نوشتن، با مشکل مواجه میشوند.
حساسیت به صداها و نورها: این کودکان ممکن است حساسیت بالایی به صداهای بلند و نورهای شدید نشان دهند که ممکن است به اضطراب یا رفتارهای مشکلساز منجر شود.
مشکلات در سازماندهی حرکات: این کودکان ممکن است برای انجام سادهترین وظایف، مانند حمل کردن کتابها یا جابجایی اشیاء در محیط خانه، دچار مشکل شوند.
مشکلات اجتماعی و اعتماد به نفس: به علت مشکلات حرکتی و عدم توانایی در همگام شدن با دیگران، این کودکان ممکن است در تعاملات اجتماعی خود دچار مشکل شوند و اعتماد به نفس کمتری داشته باشند.
دیسپراکسی: وقتی هماهنگی حرکات به یک چالش تبدیل میشود
نشانههای دیسپراکسی در بزرگسالان
اگرچه این اختلال عمدتاً در کودکان تشخیص داده میشود، اما ممکن است در بزرگسالان نیز باقی بماند. نشانههای اختلال یکپارچه سازی حواس در بزرگسالان بهطور مشابهی شامل مشکلاتی در هماهنگی حرکات و برنامهریزی فعالیتها است. این مشکلات میتوانند در زندگی روزمره و حرفهای فرد تأثیرگذار باشند.
مشکلات تعادل و حرکت: بزرگسالان مبتلا ممکن است دچار مشکلاتی در حفظ تعادل یا حرکت ناهماهنگ شوند. ممکن است راه رفتن آنان با لرزش همراه باشد یا در انجام کارهای روزمره مانند بالا و پایین رفتن از پلهها یا چرخاندن دستها دچار مشکل شوند.
هماهنگی ضعیف چشم و دست: مشکلات در هماهنگ کردن حرکات چشم و دست میتواند باعث دشواری در انجام کارهایی نظیر تایپ کردن، نوشتن یا انجام کارهای دقیق شود.
مشکلات سازماندهی و برنامهریزی: بزرگسالانی که مبتلا هستند، ممکن است در سازماندهی فعالیتها، رعایت نظم در کارهای روزمره و مدیریت زمان مشکل داشته باشند.
خستگی و اضطراب: این افراد ممکن است بیشتر از دیگران خسته شوند یا احساس اضطراب بیشتری داشته باشند بهویژه زمانی که در موقعیتهای اجتماعی یا کاری قرار میگیرند که به دقت و هماهنگی نیاز دارند.
تفاوت دیسپراکسی و اوپراکسی
اگرچه دیسپراکسی و اوپراکسی هر دو به اختلالات حرکتی مبتنی بر مغز مربوط میشوند، اما تفاوتهای قابل توجهی بین این دو وجود دارد. دیسپراکسی معمولاً از دوران کودکی شروع میشود و با مشکلات هماهنگی حرکات در سنین پایین خود را نشان میدهد. افراد مبتلا به دیسپراکسی در انجام فعالیتهای روزمره که نیاز به هماهنگی حرکات دارند، با مشکلاتی مواجه میشوند.
اوپراکسی اما اختلالی است که ممکن است در اثر آسیب مغزی، سکته مغزی، یا سایر آسیبهای عصبی به وجود آید. اوپراکسی میتواند در بزرگسالان پس از آسیبهای مغزی رخ دهد و معمولاً ویژگیهای آن با دیسپراکسی متفاوت است. در اوپراکسی، فرد ممکن است به طور ناگهانی قادر به انجام حرکات پیچیده نباشد، در حالی که در دیسپراکسی این مشکلات بهطور مزمن و از دوران کودکی مشاهده میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به اختلال دیسپراکسی هستند؟
اختلال دیسپراکسی میتواند در هر فردی و در هر سنی رخ دهد، اما برخی عوامل خطر میتوانند احتمال ابتلا به این اختلال را افزایش دهند:
پسران: تحقیقات نشان میدهد که دیسپراکسی در پسران بیشتر از دختران شیوع دارد.
سابقه خانوادگی: اگر فردی در خانواده به دیسپراکسی مبتلا باشد، احتمال ابتلای سایر اعضای خانواده نیز بیشتر است.
تولد زودرس یا وزن کم در هنگام تولد: نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا میآیند یا وزن کمتری دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این اختلال قرار دارند.
مصرف مواد مخدر یا الکل در دوران بارداری: مصرف مواد توسط مادر در دوران بارداری میتواند به مشکلات توسعه عصبی کودک و ابتلا به دیسپراکسی منجر شود.
درمان دیسپراکسی
اگرچه دیسپراکسی یک اختلال مادامالعمر است، درمانهای مختلف میتوانند به مدیریت علائم آن کمک کنند و زندگی فرد را بهبود بخشند. روشهای درمانی شامل:
گفتار درمانی: به کودک یا بزرگسال کمک میکند تا مشکلات گفتاری و ارتباطی ناشی از دیسپراکسی را مدیریت کند.
تمرینات حرکتی: کار با فیزیوتراپیست میتواند به تقویت مهارتهای حرکتی و بهبود هماهنگی بدن کمک کند.
درمانهای شغلی: این درمانها به فرد کمک میکنند تا مهارتهای مورد نیاز برای انجام کارهای روزمره را یاد بگیرد.
استفاده از تکنولوژی: استفاده از ابزارهای مختلف تکنولوژیکی مانند اپلیکیشنهای آموزشی و درمانی میتواند به تسهیل پردازش اطلاعات کمک کند.
جمع بندی
دیسپراکسی اختلالی است که بر هماهنگی حرکات، مهارتهای حرکتی و گاهی تواناییهای شناختی تأثیر میگذارد. این اختلال میتواند زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد و به مشکلاتی در یادگیری، ارتباطات اجتماعی و اعتماد به نفس منجر شود. درمانهای مناسب میتوانند به بهبود شرایط فرد مبتلا به دیسپراکسی کمک کنند و او را در مدیریت علائم یاری دهند. تشخیص زودهنگام و درمان به موقع میتواند نقش بسیار مهمی در بهبود کیفیت زندگی فرد داشته باشد. مراجعه به یک روانشناس در رشت میتواند به شناسایی دقیق مشکل و ارائه تمرینهای مناسب برای بهبود عملکرد حرکتی و حسی کمک کند.
