توانایی حرف زدن یکی از مهمترین مهارتهای رشد کودک است که ارتباط او با محیط، خانواده و همسالان را شکل میدهد. هر کودک الگوی رشد متفاوتی دارد و ممکن است در برخی مهارتها، مانند حرف زدن، دیرتر از همسالان خود عمل کند. با این حال، اگر کودک به موقع شروع به حرف زدن نکند یا توانایی گفتار او محدود باشد، لازم است والدین موضوع را جدی بگیرند و با بررسی دلایل و روشهای درمانی مناسب، به او کمک کنند. دیر حرف زدن کودک ممکن است ناشی از مسائل جسمی، عصبی، روانی یا محیطی باشد و شناسایی درست علت، اولین گام برای درمان موفق است.
دیر حرف زدن کودک به چه معناست؟
دیر حرف زدن کودک به معنای ناتوانی او در تولید صداها، کلمات و جملات مناسب برای سن خود است. برخی کودکان نمیتوانند صداهای صحیح را ایجاد کنند، در حالی که برخی دیگر صداها را درست تولید میکنند اما قادر به ترکیب آنها در قالب کلمات و جملات نیستند. علاوه بر این، برخی کودکان در درک کلام دیگران دچار مشکل هستند و توانایی برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی محدود میشود.
در واقع، تاخیر در حرف زدن میتواند نشانهای از مشکلات زمینهای مختلف ماننداختلالات عصبی، کمشنوایی، مشکلات ساختار دهان یا حتی اختلالات طیف اوتیسم باشد. شناسایی این تاخیرها در سنین پایین بسیار مهم است، زیرا هر چه زودتر اقدام شود، امکان درمان موفقیتآمیز بیشتر خواهد بود.
نشانههای دیر حرف زدن کودکان
برای والدین، تشخیص نشانههای دیر حرف زدن کودکان اهمیت ویژهای دارد. برخی از این نشانهها عبارتند از:
کودک کمتر از ۵۰ کلمه میداند و نمیتواند از عبارات دوکلمهای استفاده کند (معمولاً در سن دو سالگی).
کودک تا سن سه سال، حداقل ۲۰۰ کلمه بلد نیست و قادر به نامیدن اشیا و افراد به اسم واقعی آنها نیست.
درک گفتار کودک دشوار است و دیگران نمیتوانند به راحتی حرفهای او را بفهمند.
کودک بزرگتر از چهار سال نمیتواند کلمات یاد گرفته را به درستی استفاده کند یا جملات منطقی بسازد.
تشخیص زودهنگام این نشانهها کمک میکند تا بتوان روند درمان را آغاز کرد و از ایجاد مشکلات ارتباطی و روانی در آینده جلوگیری کرد.
حرف نزدن کودک تا چه سنی طبیعی است؟
هر کودک سرعت رشد متفاوتی دارد، اما معمولاً اگر کودک در حوالی ۱۴ ماهگی هنوز اولین کلمات خود را نگفته باشد، لازم است والدین به پزشک مراجعه کنند. بررسی و پایش رشد گفتار و زبان کودک در این سنین اهمیت دارد، زیرا تاخیر در حرف زدن ممکن است با اختلالات شنوایی، عصبی یا روانی مرتبط باشد.
بر اساس توصیههای سازمانهای بهداشت کودکان، کودک باید در سنین ۹ ماهگی، ۱۸ ماهگی و ۳۰ ماهگی تحت بررسیهای گفتار و شنوایی قرار گیرد. پیگیری منظم باعث میشود مشکلات بالقوه زودتر شناسایی و درمان شوند.
دلایل دیر حرف زدن کودکان
دلایل دیر حرف زدن کودکان میتواند متنوع باشد و گاهی ترکیبی از عوامل جسمی، عصبی و محیطی است. مهمترین این دلایل عبارتند از:
مشکلات ساختار دهان
برخی کودکان دچار مشکلات فیزیکی در زبان، دهان یا کام هستند. برای مثال، مشکل آنکیلوگلوسیا باعث میشود زبان به سقف دهان بچسبد و کودک نتواند برخی صداها را تولید کند.کمشنوایی
کودکانی که صداها و کلمات را نمیشنوند، نمیتوانند به درستی حرف بزنند. عدم واکنش کودک به صداها یا استفاده از ایما و اشاره به جای گفتار از نشانههای کمشنوایی است.اختلالات زبان و گفتار
برخی کودکان قدرت درک کلام دیگران را دارند اما خودشان نمیتوانند حرف بزنند. این دسته ممکن است دچار اختلال گفتاری یا زبانی باشند که ریشه در مشکلات مغزی یا ناتوانی یادگیری دارد.فقدان تحریک محیطی
رشد گفتار کودک نیازمند تعامل و تحریک محیطی است. کودکانی که در محیط کمتحریک رشد میکنند، کمتر با دیگران حرف میزنند و تاخیر کلامی در آنها شایع است.اختلالات طیف اوتیسم
در کودکان مبتلا به اوتیسم، مشکلات گفتاری، تکرار عبارتها و رفتارهای تکراری از نشانههای رایج است. این کودکان اغلب در تعامل اجتماعی نیز دچار مشکل هستند.مشکلات عصبی
اختلالات عصبی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا آسیبهای مغزی میتوانند عضلات مورد نیاز برای حرف زدن را تحت تأثیر قرار دهند.ناتوانیهای ذهنی
اختلالات حافظه، تمرکز و یادگیری نیز میتواند مانع رشد گفتار کودک شود. این دسته از کودکان ممکن است به دلیل مشکلات شناختی دیرتر حرف بزنند.دوزبانه بودن
کودکانی که در محیط دوزبانه رشد میکنند، گاهی ترکیب دو زبان مختلف را پردازش میکنند که باعث کندتر شدن روند یادگیری گفتار میشود.کمبود مواد مغذی و ویتامینها
کمبود ویتامینهای A، C و E، آهن، روی و اسیدهای چرب امگا ۳ میتواند رشد عصبی کودک را مختل کند و بر توانایی حرف زدن او اثر منفی بگذارد.
درمان حرف نزدن کودکان
درمان دیر حرف زدن کودکان بستگی به علت اصلی دارد و میتواند شامل روشهای مختلفی باشد. مهمترین روشها عبارتند از:
گفتاردرمانی
اولین اقدام درمانی برای کودکانی است که مشکل آنها محدود به گفتار است. گفتاردرمانها با تمرینهای مستقیم و آموزش والدین، به بهبود توانایی حرف زدن کودک کمک میکنند.درمان مشکلات زمینهای
در صورتی که علت تاخیر در حرف زدن بیماری یا اختلال دیگری باشد، درمان آن مشکل زمینهای ضروری است. مانند:رفع مشکلات شنوایی
درمان اختلالات ساختار زبان و دهان
کاردرمانی و فیزیوتراپی
درمان اختلالات عصبی
توصیههای محیطی و تربیتی
با کودک مستقیم صحبت کنید و او را مخاطب قرار دهید.
اجازه دهید کودک خودش به سؤالات پاسخ دهد و از پاسخ دادن به جای او خودداری کنید.
هنگام حرف زدن از حرکات و اشاره به اشیا کمک بگیرید.
کتابخوانی و شعرخوانی با تصاویر و توضیحات انجام دهید.
فضایی برای تعامل کودک با همسالان فراهم کنید تا مهارتهای گفتاری تقویت شود.
دارو درمانی
معمولاً دارو برای مشکل دیر حرف زدن تجویز نمیشود، مگر آن که دلیل آن اختلال عصبی یا روانی باشد، مانند بیشفعالی، اضطراب یا افسردگی.روشهای طب سنتی
استفاده از طب سنتی تنها با مشورت پزشک امکانپذیر است. روشهایی مانند ماساژدرمانی، تغذیه مناسب و مصرف گیاهان تقویتی میتوانند به تقویت عملکرد سیستم عصبی و توانایی حرف زدن کودک کمک کنند.
جمعبندی
دیر حرف زدن کودک یک موضوع جدی است که نیاز به پیگیری به موقع و دقیق دارد. این تاخیر ممکن است ریشه در مشکلات عصبی، جسمی، ذهنی یا محیطی داشته باشد و شناسایی علت اصلی، کلید موفقیت در درمان است. با تشخیص زودهنگام، گفتاردرمانی، درمان مشکلات زمینهای و ایجاد محیطی غنی و حمایتکننده، بسیاری از کودکان میتوانند به روند طبیعی رشد گفتاری بازگردند. والدین باید صبور باشند و با همکاری متخصصان، مسیر بهبود توانایی حرف زدن کودک را هموار کنند تا کودک بتواند به راحتی با محیط اطراف خود ارتباط برقرار کند و مهارتهای اجتماعی و شناختی خود را توسعه دهد.
