اختلال شخصیت خودشیفته یکی از پیچیدهترین اختلالات شخصیتی است که تأثیرات زیادی بر زندگی فرد مبتلا و اطرافیان او دارد. افراد مبتلا به این اختلال به دلیلنیاز مفرط به تأیید و تحسین دیگران، روابط اجتماعی پیچیدهای دارند و ممکن است با مشکلات فراوانی در تعامل با دیگران روبهرو شوند. خودشیفتگی نه تنها بر روابط فردی، بلکه بر موفقیتهای حرفهای و اجتماعی فرد نیز تأثیر میگذارد. در این مقاله به بررسی مفهوم خودشیفتگی، علائم، دلایل ایجاد آن، عوارض ناشی از آن و روشهای درمان پرداخته میشود.
خودشیفتگی چیست؟
اختلال شخصیت خودشیفته یک اختلال شخصیت است که با نیاز شدید به توجه و تحسین دیگران، همراه با احساس برتری و برتر بودن نسبت به دیگران، مشخص میشود. افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته معمولاً به شدت به خود علاقهمندند و تصور میکنند که ویژه و منحصر به فرد هستند و باید مورد توجه و احترام ویژه قرار گیرند. این اختلال اغلب با کمبود همدلی و عدم توانایی در درک احساسات و نیازهای دیگران همراه است. خودشیفتگی میتواند به صورت ظاهری در رفتار فرد نمایان شود و بر اساس احساسات درونیاش، فرد به طور مستمر به دنبال تأیید اجتماعی است.
علائم خودشیفتگی
علائم اختلال شخصیت خودشیفته معمولاً در دوران بزرگسالی ظاهر میشود و اغلب شامل ویژگیهای زیر است:
نیاز مفرط به تأیید و تحسین: افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته از تحسین و تمجید دیگران لذت میبرند و به شدت به آن نیاز دارند. در صورتی که از طرف دیگران مورد توجه قرار نگیرند، احساس بیارزشی میکنند.
احساس برتری: این افراد خود را از دیگرانمتمایز میبینند و معمولاً در موقعیتهای اجتماعی، شغلی یا روابطی به خودشان اولویت میدهند.
عدم همدلی: افراد خودشیفته تمایل دارند که احساسات و نیازهای دیگران را نادیده بگیرند و تنها به خواستهها و احساسات خودشان توجه داشته باشند.
بزرگنمایی دستاوردها: آنها تمایل دارند موفقیتها و تواناییهای خود را بزرگنمایی کنند و خود را در موقعیتهای خاص و ویژه قرار دهند.
انتقاد ناپذیری: افراد خودشیفته اغلب از انتقاد و بازخورد منفی به شدت ناراحت میشوند و به آن واکنشهای منفی نشان میدهند.
دلایل ایجاد خودشیفتگی
علت دقیق بروز اختلال شخصیت خودشیفته هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما عواملی چون ارث، محیط خانواده و تجارب دوران کودکی میتوانند نقش مهمی در ایجاد این اختلال داشته باشند.
عوامل ژنتیکی: برخی از محققان بر این باورند که اختلال شخصیت خودشیفته میتواند به دلیل نقصهای ژنتیکی و ارثی ایجاد شود. افرادی که در خانوادههای دارای این اختلال بزرگ میشوند، ممکن است به دلیل وراثت این ویژگیها را به ارث ببرند.
تجربیات دوران کودکی: برخی از روانشناسان اعتقاد دارند که سوءاستفادههای عاطفی، بیتوجهی و یا حتی توجه بیش از حد والدین در دوران کودکی میتواند در بروز این اختلال مؤثر باشد. گاهی والدین انتظارهایی غیرواقعی از کودک دارند که باعث ایجاد احساس کاذب برتری در کودک میشود.
عوامل فرهنگی و اجتماعی: در برخی از جوامع، معیارهای اجتماعی و فرهنگی میتوانند بر شکلگیری خودشیفتگی تأثیر بگذارند. از جمله این معیارها میتوان به تأکید بر موفقیتهای فردی، زیبایی و قدرت اشاره کرد که در برخی فرهنگها به عنوان ارزشهای اصلی شناخته میشوند.
مدلهای پرورش اشتباه: در صورتی که فردی در دوران کودکی زیاد مورد توجه قرار گیرد و همواره دستاوردهایش بزرگنمایی شود، ممکن است احساس کند که همیشه باید در مرکز توجه باشد و در نتیجه این نیاز به توجه تبدیل به یک الگوی شخصیتی میشود.
آیا اختلال شخصیت خودشیفته قابل درمان است؟ بررسی امیدها و چالشها
عوارض اختلال خودشیفتگی
اختلال شخصیت خودشیفته میتواند عوارض فراوانی را برای فرد مبتلا و اطرافیان او به دنبال داشته باشد. از جمله این عوارض میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مشکلات در روابط شخصی: افراد خودشیفته به دلیل عدم توانایی در برقراری ارتباط مؤثر و همدلانه، معمولاً روابطی سطحی و ناپایدار دارند. این افراد ممکن است به راحتی دیگران را از خود برانند و روابط شخصیشان آسیب ببیند.
مشکلات در محل کار: در محیط کاری، افراد خودشیفته به دلیل تمایل به برتری جویی و کمبود همدلی با همکاران، ممکن است دچار مشکلات ارتباطی شوند. آنها تمایل دارند که خود را مهمتر از دیگران بدانند و از انتقاد و بازخورد منفی پرهیز میکنند.
اختلالات روانی همراه: افراد مبتلا به خودشیفتگی ممکن است در کنار این اختلال، با مشکلات روانی دیگر مانند افسردگی،اضطراب و اختلالات رفتاری مواجه شوند. این مشکلات به دلیل عدم توانایی در پذیرش و مدیریت احساسات منفی به وجود میآیند.
استفاده از مواد مخدر و الکل: برخی از افراد خودشیفته برای کنار آمدن با استرسهای ناشی از اختلال خودشیفتگی خود، ممکن است به مصرف مواد مخدر و الکل روی آورند.
درمان خودشیفتگی
درمان اختلال شخصیت خودشیفته معمولاً به کمک رواندرمانی و مشاوره صورت میگیرد. این درمانها به افراد کمک میکند تا رفتارهای خود را شناسایی کرده و تغییر دهند. برخی از روشهای درمانی عبارتند از:
گفتگو درمانی (Psychotherapy): یکی از روشهای اصلی درمان اختلال خودشیفتگی، گفتگو درمانی است که در آن فرد به کمک یک روانشناس یا مشاور به تحلیل رفتارهای خود پرداخته و سعی میکند آنها را تغییر دهد.
مدیریت احساسات: در این فرآیند، فرد میآموزد که چگونه احساسات خود را کنترل کرده و به گونهایمثبت و سازنده با آنها روبهرو شود.
کاهش وابستگی به تحسین: افراد خودشیفته به کمک درمان میآموزند که برای سلامت روان خود نیازی به تأیید و تحسین مداوم دیگران ندارند و میتوانند خود را بدون وابستگی به دیگران تأسیس کنند.
درمان دارویی: در برخی موارد، افراد مبتلا به اختلال خودشیفتگی ممکن است به مشکلات روانی دیگری مانند افسردگی یا اضطراب دچار شوند که برای درمان این مشکلات داروهای ضدافسردگی یا ضداضطراب تجویز میشود.
جمع بندی
اختلال شخصیت خودشیفته یک اختلال پیچیده است که تأثیرات منفی زیادی بر روابط شخصی و حرفهای فرد مبتلا دارد. با وجود این که درمان اختلال خودشیفتگی زمانبر است، اما با استفاده از روشهای رواندرمانی و مشاوره، افراد مبتلا به این اختلال میتوانند تغییرات چشمگیری در رفتار و روابط خود ایجاد کنند. همچنین، آگاهی از علائم و دلایل بروز این اختلال میتواند به فرد و اطرافیان کمک کند تا درک بهتری از وضعیت فرد داشته و راهکارهای مناسبی برای کنار آمدن با آن پیدا کنند.
برای شروع فرآیند درمان و دریافت راهنماییهای تخصصی، مراجعه به روانشناس در رشت میتواند اولین گام مؤثر باشد تا فرد بیاموزد چگونه احساسات خود را مدیریت کرده و وابستگی به تحسین دیگران را کاهش دهد.
