شبکه های اجتماعی در دنیای امروز به یکی از پرکاربردترین ابزارهای ارتباطی تبدیل شده‌اند. بیش از ۴ میلیارد نفر در سراسر جهان از شبکه های اجتماعی مانند اینستاگرام، فیسبوک و توئیتر استفاده می‌کنند. این حجم گسترده از استفاده باعث شده است که متخصصان سلامت روان، رابطه میان حضور در شبکه‌های اجتماعی و سلامت روانی افراد را بررسی کنند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که استفاده بیش از حد از شبکه های اجتماعی می‌تواند احساسات منفی، اضطراب و حتیافسردگی را در افراد افزایش دهد. محدود کردن زمان حضور در این شبکه‌ها و ایجاد تعاملات واقعی، می‌تواند به کاهش اثرات منفی و افزایش شادی و رضایت فردی کمک کند.

افسردگی چیست؟

افسردگی یا اختلال افسردگی اساسی یک اختلال خلقی است که با احساس غم پایدار، کاهش علاقه به فعالیت‌هایی که پیش‌تر لذت‌بخش بوده‌اند و تغییر در رفتارهای روزمره مشخص می‌شود. افرادی که دچار افسردگی هستند ممکن است توانایی تمرکز را از دست بدهند، دچار اختلال خواب شوند، اشتهایشان تغییر کند یا فعالیت‌های روزانه برایشان دشوار شود. علاوه بر این، احساس بی‌ارزشی، اضطراب، افکار خودکشی و علائم جسمانی مانند سردرد یا خستگی نیز از نشانه‌های شایع این اختلال هستند. درمان افسردگی معمولاً شامل ترکیبی از روان‌درمانی و دارودرمانی است و در برخی موارد، روش‌هایی مانند هیپنوتیزم یا مدیتیشن نیز می‌تواند موثر باشد.

آیا شبکه های اجتماعی باعث افسردگی می‌شوند؟

تحقیقات نشان داده‌اند که بین استفاده از شبکه های اجتماعی و افزایش احساس افسردگی ارتباط وجود دارد. افرادی که زمان زیادی را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند، بیشتر در معرض اخبار منفی، مقایسه اجتماعی و محتوای تحریک‌کننده احساس ناکافی بودن هستند. برای مثال، مشاهده مداوم تصاویر زندگی به ظاهر کامل دیگران یا دریافت بازخوردهای منفی می‌تواند باعث شود فرد احساس عقب‌ماندگی کند و خود را با دیگران مقایسه کند.

مطالعات متعددی نشان داده‌اند که محدود کردن زمان استفاده از شبکه های اجتماعی باعث کاهش علائم افسردگی می‌شود. در یک پژوهش دانشگاهی، دانشجویانی که تنها نیم ساعت در روز از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کردند، در مقایسه با کسانی که زمان نامحدود داشتند، سطح افسردگی و اضطراب کمتری داشتند. یکی از دلایل این اتفاق، کاهش مواجهه با محتوایی است که باعث حسادت، نگرانی یا احساس عقب‌ماندگی فرد می‌شود.

شبکه های اجتماعی همچنین می‌توانند ترس از دست دادن فرصت (FOMO) را در افراد ایجاد کنند. این ترس باعث می‌شود که فرد احساس کند دیگران تجربه‌های ارزشمندی دارند که او از آن‌ها محروم مانده است. این نوع احساسات می‌توانند باعث افزایش اضطراب و در نهایت افسردگی شوند.

با این حال، باید توجه داشت که شبکه های اجتماعی همیشه مضر نیستند. محتوای آموزشی، گروه‌های حمایتی و تعاملات مثبت می‌توانند در بهبود وضعیت روانی و کاهش افسردگی موثر باشند، اما جایگزین درمان حرفه‌ای نیستند.

شبکه های اجتماعی بیشتر بر روی چه رده سنی‌ای تاثیرگذارند؟

نوجوانان و جوانان بیشترین گروهی هستند که تحت تاثیر منفی شبکه های اجتماعی قرار می‌گیرند. قبل از فراگیر شدن اینترنت، کودکان و نوجوانان معمولاً فقط نگران زورگویی و مشکلات مدرسه بودند. اما شبکه‌های اجتماعی ابزار جدیدی برای آزارهای روانی ایجاد کرده‌اند. زورگوها می‌توانند با یک کلیک، ویدئوها، تصاویر یا پیام‌های تحقیرآمیز را منتشر کنند و این محتوا می‌تواند اثرات عمیق و طولانی‌مدتی روی سلامت روانی نوجوانان داشته باشد.تحقیقات نشان داده‌اند که نوجوانانی که به طور مداوم در شبکه‌های اجتماعی فعالیت دارند، بیشتر دچار اضطراب، احساس تنهایی و افسردگی می‌شوند. مقایسه مداوم خود با دیگران و دریافت بازخورد منفی از محیط آنلاین، می‌تواند باعث کاهش اعتماد به نفس و ایجاد افکار منفی شود.

همچنین، نوجوانان نسبت به بزرگسالان در برابر محتوای منفی و اخبار بد حساس‌تر هستند. مطالعات نشان داده است که افرادی که قبل از خواب شبکه‌های اجتماعی خود را بررسی می‌کنند، سطح شادی کمتری دارند و احتمال ابتلا به افسردگی در آنها بیشتر است. 

چطور از شبکه‌های اجتماعی به درستی استفاده کنیم؟

1. تنظیم زمان استفاده: می‌توان با استفاده از تایمر یا اپلیکیشن‌های کنترل زمان، مدت حضور در شبکه‌های اجتماعی را محدود کرد.

2. تمرکز بر تعاملات واقعی: اختصاص زمان بیشتر به فعالیت‌های دنیای واقعی مانند مطالعه، ورزش، معاشرت با دوستان یا خانواده باعث کاهش وابستگی به شبکه‌های اجتماعی می‌شود.

3. پیگیری محتوای مثبت: دنبال کردن محتوای آموزشی، انگیزشی یا گروه‌های حمایتی می‌تواند اثرات منفی را کاهش دهد.

4. اجتناب از مقایسه اجتماعی: یادگیری تمرکز بر زندگی شخصی و جلوگیری از مقایسه مداوم با دیگران می‌تواند اضطراب و افسردگی را کاهش دهد.

5. استراحت از شبکه‌های اجتماعی: در بازه‌های زمانی مشخص، به طور کامل از شبکه‌های اجتماعی دوری کنید تا ذهن فرصت بازیابی پیدا کند.

با رعایت این موارد، می‌توان از مزایای شبکه‌های اجتماعی بهره برد و همزمان اثرات منفی آن را به حداقل رساند.

سخن پایانی

شبکه‌های اجتماعی بخش جدایی‌ناپذیر زندگی مدرن هستند و نمی‌توان آن‌ها را کاملاً حذف کرد. با این حال، تحقیقات نشان می‌دهد که استفاده بیش از حد می‌تواند باعث افزایش افسردگی، اضطراب و کاهش کیفیت زندگی شود. محدود کردن زمان حضور در شبکه‌های اجتماعی، تمرکز بر تعاملات واقعی و انتخاب محتوای مثبت، از مهم‌ترین راهکارها برای حفظ سلامت روان است. توجه به این نکات به ویژه برای نوجوانان و جوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا این گروه سنی بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر اثرات منفی شبکه‌های اجتماعی دارند.

استفاده هوشمندانه از شبکه‌های اجتماعی، به جای مضر بودن، می‌تواند ابزار مفیدی برای یادگیری، حمایت اجتماعی و ارتباط با دیگران باشد. بنابراین، اهمیت آموزش و آگاهی‌بخشی در مورد استفاده صحیح از این ابزارها برای کاهش افسردگی و ارتقاء سلامت روان، بیش از پیش احساس می‌شود. برای بررسی عمیق‌تر الگوهای رفتاری و دریافت راهنمایی تخصصی، مشاوره با یک روانشناس در رشت می‌تواند انتخابی مؤثر باشد.