راه رفتن در خواب یا خوابگردی (Sleepwalking) یکی از اختلالات شناختهشده خواب است که بسیاری از افراد بهویژه در دوران کودکی تجربه میکنند. این اختلال بهصورت رفتاری ناخودآگاه رخ میدهد که در آن فرد در حین خواب، بدون آگاهی از اطراف، اقدام به راه رفتن و حتی انجام فعالیتهای مختلفی میکند. خوابگردی معمولاً در مرحله خواب عمیق یا غیر REM اتفاق میافتد و فرد پس از بیدار شدن هیچگونه خاطرهای از فعالیتهای انجامشده در هنگام خوابگردی ندارد. این مقاله به بررسی عمیق این اختلال، علل، علائم، خطرات و روشهای درمان آن پرداخته و راهکارهایی برای محافظت از افراد خوابگرد ارائه میدهد.
راه رفتن در خواب یا خوابگردی چیست؟
راه رفتن در خواب یا خوابگردی به وضعیت غیرطبیعی خواب اطلاق میشود که در آن فرد در حالی که هنوز در مرحله خواب عمیق قرار دارد، بدون آگاهی یا هوشیاری از محیط اطراف، اقدام به راه رفتن یا انجام کارهای مختلفی میکند. این اختلال معمولاً در هنگام خواب عمیق، بهویژه در مرحله non-REM (غیر حرکت سریع چشم) روی میدهد. در این مرحله، مغز به حالت استراحت کامل میرسد، اما بدن هنوز میتواند به طور غیرارادی فعالیتهایی مانند راه رفتن، صحبت کردن، یا حتی انجام کارهای پیچیدهتری انجام دهد. این فعالیتها معمولاً بدون هدف مشخصی انجام میشوند و فرد هیچگونه خاطرهای از آنها بعد از بیداری ندارد.
خوابگردی بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشود، اما بزرگسالان نیز میتوانند از این اختلال رنج ببرند. مهم است که افراد مبتلا به خوابگردی از خطرات احتمالی آگاه شوند و اقداماتی برای محافظت از خود در برابر صدمات احتمالی انجام دهند.
علائم راه رفتن در خواب
علائم راه رفتن در خواب به طور معمول مشخص و قابل شناسایی هستند. در ادامه به مهمترین علائم این اختلال اشاره میکنیم:
- راه رفتن بدون هدف: فرد ممکن است از تخت خود بلند شده و شروع به راه رفتن کند. این حرکات به طور معمول بدون هدف مشخص هستند.
- چشمان باز با نگاه خیره: در هنگام خوابگردی، چشمان فرد ممکن است باز باشد، اما نگاه او معمولاً بیتوجه و خیره است. فرد به محیط اطراف واکنش نشان نمیدهد.
- انجام فعالیتهای مختلف: خوابگرد ممکن است کارهایی مانند باز کردن دربها، جابجایی اشیاء، خوردن غذا یا حتی خروج از منزل انجام دهد. این فعالیتها ممکن است ساده یا پیچیده باشند.
- گفتار نامفهوم: در برخی موارد، فرد ممکن است در هنگام خوابگردی صحبت کند، اما گفتار او معمولاً نامفهوم و بیمعنی است.
- نداشتن خاطره از وقایع خوابگردی: فرد پس از بیدار شدن هیچگونه خاطرهای از اتفاقات شبانه خود ندارد.
- احساس سردرگمی: بلافاصله پس از بیداری، فرد ممکن است احساس گیجی و سردرگمی داشته باشد.
- انجام رفتارهای خطرناک: در برخی موارد نادر، فرد خوابگرد ممکن است اقدام به انجام کارهایی خطرناک مانند رانندگی کند که میتواند تهدیدی برای خود و دیگران باشد.
علت راه رفتن در خواب
راه رفتن در خواب میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که در اینجا به برخی از مهمترین علل آن اشاره میکنیم:
- وراثت: یکی از مهمترین عوامل ایجاد خوابگردی ژنتیک است. اگر یکی از والدین یا هر دو سابقه خوابگردی داشته باشند، احتمال بروز این اختلال در فرزندان بیشتر است.
- استرس و اضطراب: شرایط استرسزا و اضطراب میتوانند عامل محرک خوابگردی باشند. استرسهای روزمره، مشکلات عاطفی و نگرانیهای مختلف میتوانند بر کیفیت خواب تأثیر گذاشته و فرد را مستعد خوابگردی کنند.
- کمبود خواب: خواب ناکافی یا بیکیفیت میتواند یکی از دلایل اصلی خوابگردی باشد. زمانی که فرد به اندازه کافی استراحت نمیکند، احتمال بروز اختلالات خواب مانند خوابگردی افزایش مییابد.
- داروها: مصرف داروهای خاص، به ویژه داروهای آرامبخش، خوابآور یا داروهایی که بر سیستم عصبی تأثیر میگذارند، میتواند باعث خوابگردی شود.
- آپنه خواب: اختلالاتی مانند آپنه خواب که باعث توقف تنفس در هنگام خواب میشود، میتواند به خوابگردی منجر شود.
- الکل و مواد مخدر: مصرف زیاد الکل و مواد مخدر نیز میتواند به اختلالات خواب از جمله خوابگردی منجر شود.
- مشکلات تنفسی: مشکلات تنفسی مانند آسم و یا حتی ابتلا به برخی بیماریهای عصبی میتوانند به خوابگردی دامن بزنند.
خطرهای راه رفتن در خواب
راه رفتن در خواب میتواند خطرات قابل توجهی به همراه داشته باشد. برخی از این خطرات عبارتند از:
- صدمات جسمانی: فرد خوابگرد ممکن است در حین راه رفتن به اشیاء برخورد کند، زمین بخورد، یا حتی از پلهها سقوط کند که میتواند به آسیبهای جدی منجر شود.
- خطرات مربوط به خروج از منزل: در مواردی که فرد خوابگرد از خانه خارج شود، خطراتی مانند تصادف با وسایل نقلیه یا آسیبهای ناشی از محیط بیرون وجود دارد.
- فعالیتهای خطرناک: در برخی موارد، فرد خوابگرد ممکن است اقدام به فعالیتهایی نظیر رانندگی، استفاده از اجاق گاز یا سایر فعالیتهای پرخطر کند که ممکن است برای خود و دیگران خطرناک باشد.
- اختلال در روابط اجتماعی: خوابگردی میتواند به روابط اجتماعی فرد آسیب بزند، زیرا ممکن است دیگران از خوابگردی او نگران شده و ارتباطات اجتماعیاش تحتالشعاع قرار گیرد.
چگونه از افراد خوابگرد محافظت کنیم؟
محافظت از افراد خوابگرد بسیار مهم است تا از بروز صدمات جسمانی و خطرات دیگر جلوگیری شود. در اینجا چند راهکار برای محافظت از افراد خوابگرد آورده شده است:
- ایجاد محیط امن: مطمئن شوید که هیچ مانعی در مسیر خوابگرد وجود نداشته باشد. برای مثال، دربهای خانه را ببندید و پنجرهها را قفل کنید.
- استفاده از قفلهای ایمن: برای جلوگیری از خروج خوابگرد از خانه، از قفلهای ایمن روی دربها و پنجرهها استفاده کنید.
- مراقبتهای پزشکی: در صورتی که خوابگردی فرد به طور مکرر اتفاق میافتد، مشاوره پزشکی برای بررسی وضعیت خواب و استفاده از داروهای مناسب میتواند مفید باشد.
- حفظ آرامش در محیط خواب: برای کاهش احتمال خوابگردی، محیط خواب باید آرام، تاریک و بدون نویز باشد.
- همراهی در شب: در صورتی که فرد دچار خوابگردی مکرر باشد، بهتر است که فردی در کنار او باشد تا در صورت نیاز کمک کند.
درمان راه رفتن در خواب
درمان خوابگردی به وابستگی به شدت مشکل و علت آن دارد. در اینجا چند روش درمانی برای مدیریت خوابگردی ذکر شده است:
- بهبود بهداشت خواب: ایجاد برنامه خواب منظم و بهبود شرایط خواب میتواند به کاهش خوابگردی کمک کند.
- دارو درمانی: در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهای خاصی برای مدیریت اختلالات خواب تجویز کند.
- رواندرمانی: برای مقابله با عوامل روانی مانند استرس و اضطراب، رواندرمانی میتواند مؤثر باشد.
- درمان اختلالات تنفسی: درمان مشکلات تنفسی مانند آپنه خواب میتواند به کاهش علائم خوابگردی کمک کند.
- مدیریت استرس: انجام فعالیتهایی مانند یوگا، مدیتیشن، یا تمرینات تنفسی میتواند به کاهش استرس و جلوگیری از خوابگردی کمک کند.
سخن پایانی
راه رفتن در خواب یا خوابگردی یک اختلال رایج است که ممکن است در کودکان و بزرگسالان رخ دهد. این اختلال میتواند به دلایل مختلفی از جمله عوامل ژنتیکی، استرس، کمبود خواب و مصرف داروها رخ دهد. با شناخت علائم و علتهای خوابگردی، میتوان اقدامات پیشگیرانه و درمانی موثری انجام داد. اگر این اختلال به طور مکرر یا خطرناک رخ دهد، مراجعه به پزشک یا متخصص خواب توصیه میشود. محافظت از افراد خوابگرد و توجه به شرایط محیط خواب میتواند از وقوع حوادث ناگوار جلوگیری کند و کیفیت خواب فرد را بهبود بخشد.
در مواردی که خوابگردی با اضطراب، استرس یا مشکلات روانشناختی همراه باشد، مشاوره با یک روانشناس در رشت میتواند به مدیریت بهتر علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
