اختلالات شخصیت یکی از شایعترین مشکلات روانی است که بر شیوه تفکر، احساسات، رفتار و روابط فرد تاثیر میگذارد. این اختلالات به گونهای افراد را تحت تاثیر قرار میدهند که رفتارها و واکنشهایشان در مقایسه با دیگران کاملاً متفاوت و غیرمعمول به نظر میرسد. افرادی که دچار اختلالات شخصیت هستند، معمولاً از وضعیت خود آگاهی ندارند و بر این باورند که شیوه زندگی و تفکرشان کاملاً طبیعی است. این افراد ممکن است مشکلات زیادی در زمینههای مختلف زندگی روزمره از جمله روابط اجتماعی، شغلی و شخصی تجربه کنند. در این مقاله، قصد داریم به بررسی اختلالات شخصیت، انواع آن، روشهای درمان و زمان مراجعه به پزشک بپردازیم.
اختلالات شخصیت چیست؟
اختلال های شخصیت به گروهی از اختلالات روانی اطلاق میشود که در آن فرد دارای الگوی ناسالم و غیرمنطبق از تفکر، رفتار و احساسات است. این الگوهای نادرست ممکن است در شیوه برقراری ارتباط با دیگران، تصمیمگیریها و مدیریت احساسات تاثیرگذار باشند. به عبارت دیگر، افراد مبتلا به اختلالات شخصیت دارای طرز تفکر و رفتارهایی هستند که با استانداردهای اجتماعی و روانی تطابق ندارند. برای مثال، ممکن است فردی که دچار اختلال شخصیت باشد، به راحتی به دیگران اعتماد نکند یا همیشه در روابط خود دچار مشکلات جدی شود.
افراد مبتلا به اختلالات شخصیت معمولاً از نظر اجتماعی و عاطفی دچار مشکلات عمدهای هستند. این اختلالات میتوانند منجر به بروز مشکلات جدی در روابط خانوادگی، شغلی و اجتماعی شوند. بسیاری از افراد مبتلا به این اختلالات ممکن است به دلیل ویژگیهای رفتاری خود، از دیگران طرد شوند یا روابط عاطفی ناپایداری داشته باشند.
اختلالات شخصیت: الگوهای ناسازگارانهای که زندگی را دشوار میکنند
انواع اختلالات شخصیتی
اختلالات شخصیت به طور کلی به سه دسته اصلی تقسیم میشوند: دسته A، دسته B و دسته C. هر یک از این دستهها ویژگیهای خاص خود را دارند که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
اختلالات شخصیت دسته A
این دسته از اختلالات شخصیت شامل افرادی است که رفتارهایی عجیب و غیرعادی از خود نشان میدهند. افراد مبتلا به اختلالات شخصیت دسته A معمولاً از نظر اجتماعی فاصلهگیر هستند و رفتارهایی نشان میدهند که برای دیگران غیرقابل درک یا غیرعادی به نظر میرسد. اختلالات شخصیت در این دسته عبارتند از:
- اختلال شخصیت پارانوئید: در این اختلال، فرد به طور مداوم به دیگران سوءظن دارد و نسبت به آنها احساس بیاعتمادی میکند. این افراد ممکن است فکر کنند که دیگران قصد آسیب رساندن به آنها را دارند یا در حال فریب دادن آنها هستند.
- اختلال شخصیت اسکیزوئید: افراد مبتلا به این اختلال تمایلی به برقراری روابط اجتماعی ندارند و ترجیح میدهند در انزوا زندگی کنند. آنها معمولاً احساسات خود را ابراز نمیکنند و از هر نوع ارتباط اجتماعی اجتناب میکنند.
- اختلال شخصیت اسکیزوتایپال: این افراد دارای افکار و رفتارهای عجیب و غریب هستند و ممکن استباورهای متعصبانه یا تفکر جادویی داشته باشند. همچنین، روابط اجتماعی آنها معمولاً ناخوشایند و اضطرابآور است.
اختلالات شخصیت دسته B
افراد مبتلا به اختلالات شخصیت دسته B معمولاً از نظر احساسی بسیار بیثبات هستند و رفتارهایی تکانشی و غیرقابل پیشبینی از خود نشان میدهند. این اختلالات شامل:
- اختلال شخصیت ضد اجتماعی: فرد مبتلا به این اختلال نسبت به حقوق دیگران بیتوجه است و اغلب رفتارهایی مانند دروغگویی، سرقت و خشونت از خود نشان میدهد.
- اختلال شخصیت مرزی: این اختلال باعث بیثباتی در روابط فردی، احساسات و هویت میشود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است دچار اضطراب شدید شوند و رفتارهایی تکانشی مانندخودزنی از خود نشان دهند.
- اختلال شخصیت نمایشی: این افراد به دنبال جلب توجه دیگران هستند و ممکن است برای جلب توجه، رفتارهای نمایشی و اغراقآمیز داشته باشند.
- اختلال شخصیت خودشیفته: افراد مبتلا به این اختلال خود را برتر از دیگران میبینند و بهتحسین و توجه نیاز دارند. آنها به احساسات و نیازهای دیگران بیتوجه هستند.
اختلالات شخصیت دسته C
این دسته از اختلالات شخصیت معمولاً با اضطراب و ترس همراه هستند. افراد مبتلا به اختلالات شخصیت دسته C ممکن است در روابط اجتماعی خود احساس ضعف و ترس از طرد شدن داشته باشند. این اختلالات شامل:
- اختلال شخصیت وابسته: افراد مبتلا به این اختلال به شدت وابسته به دیگران هستند و از تنهایی میترسند. آنها ممکن است به راحتی خود را تحت کنترل دیگران قرار دهند و از تصمیمگیری مستقل اجتناب کنند.
- اختلال شخصیت اجتنابی: این افراد از ترس از قضاوت منفی یا طرد شدن از طرف دیگران، از ارتباط با دیگران اجتناب میکنند.
- اختلال شخصیت وسواسی-جبری: افراد مبتلا به این اختلال به شدت به نظم و ترتیب و کمالگرایی علاقه دارند و ممکن است در انجام کارها بیش از حد دقت کنند و به جزئیات توجه کنند.
اختلالات شخصیت چطور درمان میشوند؟
درمان اختلالات میتواندپیچیده باشد و بسته به نوع اختلال، نیاز به روشهای مختلف درمانی دارد. معمولاً درمان شاملترکیبی از رواندرمانی و دارودرمانی است.
- رواندرمانی: درمان اصلی برای این اختلالات، رواندرمانی است. رواندرمانان به افراد کمک میکنند تا الگوهای نادرست تفکر و رفتار خود را شناسایی و اصلاح کنند. در بسیاری از موارد، درمانهای شناختی-رفتاری (CBT) میتوانند به افراد مبتلا کمک کنند تا مهارتهای اجتماعی و حل مسأله را یاد بگیرند.
- دارودرمانی: در برخی موارد، برای درمان علائم ممکن است از داروهای ضد اضطراب، ضد افسردگی یا داروهای تثبیتکننده خلق استفاده شود. این داروها میتوانند به کاهش علائم اضطراب و افسردگی که معمولاً همراه با اختلال های شخصیت هستند، کمک کنند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر شما یا کسی که میشناسید علائم اختلال های شخصیت را نشان میدهد و این علائم به طور منظم زندگی روزمره را تحت تاثیر قرار میدهند، مراجعه به پزشک ضروری است. علائم هشداردهنده شامل:
- مشکلات شدید در روابط اجتماعی و شغلی
- بیاعتمادی مداوم نسبت به دیگران
- احساسات یا رفتارهای تکانشی و غیرقابل کنترل
- تغییرات شدید در خلق و خو یا افکار
- اقدام به خودکشی یا خودزنی
مراجعه به روانپزشک یا روانشناس میتواند اولین قدم در جهت تشخیص و درمان این اختلالات باشد.
سخن پایانی
با توجه به مباحث مطرحشده، روشن است که اختلالات شخصیت پدیدههایی چندبعدی و پیچیدهاند که ریشههای زیستی، روانی و اجتماعی در شکلگیری و تداوم آنها نقش دارند. هرچند ویژگیها، الگوها و پیامدهای هر یک از اختلالات متفاوت است، اما آنچه میان آنها مشترک میماند تأثیر عمیق بر کارکرد فردی و روابط بینفردی است. بررسی دقیقتر این اختلالات نشان میدهد که درک ماهیت پایدار و دیرپای آنها برای انتخاب راهبردهای تشخیصی و درمانی ضروری است.
برای افرادی که به دنبال راهنمایی تخصصی و مشاوره حرفهای هستند، مراجعه به یک رواندرمانگر حرفه ای در رشت میتواند قدم مؤثری در مسیر بهبود سلامت روان باشد.
