پیکا یا هرزهخواری یک اختلال رفتاری است که در آن فرد تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی و بیارزش از نظر تغذیهای دارد. این اختلال میتواند باعث مشکلات جدی در سلامت جسمی و روانی فرد شود. افراد مبتلا به این اختلال به طور مداوم به خوردن مواد مختلفی مانند خاک، گچ، مو، شیشه، خاکستر و حتی مدفوع تمایل دارند. این رفتار میتواند به عوارض جسمی مانند مسمومیت، مشکلات گوارشی، آسیب به دندانها و مشکلات دیگر منجر شود. در این مقاله به بررسی این اختلال، انواع آن، علل، علائم و روشهای درمان آن خواهیم پرداخت.
هرزهخواری یا پیکا چیست؟
پیکا، که همچنین به نام هرزهخواری شناخته میشود، یک اختلال روانشناختی است که فرد مبتلا به آن تمایل دارد به طور اجباری مواد غیرخوراکی و بدون ارزش غذایی مصرف کند. این مواد ممکن است شامل خاک، گچ، سنگ، فلزات، شیشه، کاغذ، مو، پشم و حتی مدفوع باشند. این اختلال در همه گروههای سنی، به ویژه در کودکان خردسال و زنان باردار، شایعتر است. واژه “پیکا” از کلمه لاتین “Picave” گرفته شده که به پرندهای به نام زاغ اشاره دارد که تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی دارد.
پیکا میتواند بر سلامت فرد تأثیرات منفی شدیدی بگذارد. به دلیل اینکه مواد مصرفی معمولاً غیرقابل هضم و سمی هستند، فرد مبتلا ممکن است به مشکلات گوارشی، مسمومیت یا حتی انسداد روده دچار شود. به علاوه، هرزهخواری میتواند به مشکلات روانی جدی، از جمله اضطراب و افسردگی منجر شود.
انواع اختلال هرزهخواری
پیکا انواع مختلفی دارد که بسته به نوع ماده غیرخوراکی که مصرف میشود، تقسیمبندی میشود. برخی از انواع رایج این اختلال عبارتند از:
ژئوفاژی: خوردن خاک یا خاک رس. این نوع پیکا یکی از رایجترین انواع است که به خصوص در کودکان دیده میشود.
کونیوفاژی: خوردن گرد و غبار یا خاک. این نوع معمولاً در مناطق با خاکهای آلوده و در شرایط کمبود مواد مغذی مشاهده میشود.
موکوپاژی: خوردن مخاط یا بزاق خود. برخی از افراد مبتلا به این نوع پیکا، مخاط بینی خود را میخورند.
پگوفاژی: خوردن یخ. این نوع پیکا ممکن است به دلیل کمبود آهن در بدن ایجاد شود.
تریکوفاژی: خوردن مو یا پشم. افرادی که به این اختلال دچار هستند، ممکن است موهای خود یا دیگران را بخورند.
کوپروفاژی: خوردن مدفوع. این نوع از پیکا بهویژه در کودکان خردسال مشاهده میشود.
هیالوفاژی: خوردن شیشه. مصرف شیشه یا دیگر مواد سخت میتواند باعث آسیبهای جدی به دهان و دستگاه گوارش شود.
سنگخواری: خوردن سنگ. این اختلال معمولاً در افراد دچار کمبود مواد معدنی مشاهده میشود.
زایلوفاژی: خوردن چوب یا مشتقات چوب مانند کاغذ. افرادی که این اختلال را دارند، ممکن است به خوردن کاغذ یا چوب تمایل نشان دهند.
این انواع پیکا ممکن است در سنین مختلف یا در افراد با شرایط خاص روانی مشاهده شوند. بسته به نوع ماده مصرفی، عوارض مختلفی در فرد ایجاد میشود.
علائم پیکا یا هرزهخواری
علائم پیکا میتواند شامل مشکلات جسمی و روانی متعددی باشد که از خوردن مواد غیرخوراکی ناشی میشود. برخی از علائم رایج عبارتند از:
کمخونی: افرادی که به خوردن مواد غیرخوراکی مانند خاک یا گچ تمایل دارند، ممکن است به کمخونی دچار شوند. این وضعیت به دلیل کمبود آهن و مواد معدنی ضروری در بدن ایجاد میشود.
آسکاریازیس: مصرف خاک یا مدفوع آلوده ممکن است منجر به عفونتهای کرمی شود که مشکلات گوارشی به همراه دارد.
یبوست و انسداد روده: خوردن مواد غیرقابل هضم مانند شیشه یا سنگ میتواند به انسداد روده و مشکلات شدید گوارشی منجر شود.
عفونتهای باکتریایی و ویروسی: مواد غیرخوراکی اغلب باکتریها و ویروسها را در خود نگه میدارند که میتواند به عفونتهای گوارشی منجر شود.
مشکلات دندانی: خوردن اشیاء سخت مانند شیشه یا فلز میتواند به دندانها آسیب جدی وارد کند.
ریتم نامنظم قلب (آریتمی): مصرف مواد غیرخوراکی به ویژه در مواقع کمبود مواد معدنی، میتواند باعث تغییرات در ضربان قلب شود.
مشکلات روانی: علاوه بر عوارض جسمی، افراد مبتلا به پیکا ممکن است از اضطراب، افسردگی و دیگر مشکلات روانی رنج ببرند.
این علائم بسته به نوع ماده مصرفی و شدت اختلال میتوانند متفاوت باشند.
هرزهخواری: وقتی میل به خوردن مواد غیرمعمول زندگی را تهدید میکند
علت هرزهخواری
پیکا یک اختلال پیچیده است و علل آن میتوانند متفاوت باشند. برخی از مهمترین علل پیکا عبارتند از:
کمبود تغذیهای: یکی از دلایل اصلی بروز پیکا کمبود مواد مغذی مانند آهن، کلسیم و روی در بدن است. کمبود این مواد میتواند باعث تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی شود.
مشکلات روانی: اختلالاتی مانند اوتیسم، اسکیزوفرنی، اختلال وسواس فکری-اجباری و اضطراب میتوانند منجر به هرزهخواری شوند. در این افراد، پیکا به عنوان یک رفتار مقابلهای برای کاهش استرس یا اضطراب بروز میکند.
حاملگی: زنان باردار، بهویژه در اواخر بارداری، ممکن است به علت تغییرات هورمونی و کمبود مواد معدنی تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی پیدا کنند.
اختلالات رشدی: کودکان و بزرگسالان مبتلا به ناتوانیهای ذهنی یا اختلالات رشدی ممکن است تمایل به هرزهخواری پیدا کنند. این اختلالات میتواند فرد را به مصرف مواد غیرخوراکی تشویق کند.
استرس و اضطراب: در بسیاری از موارد، افراد مبتلا به پیکا از خوردن مواد غیرخوراکی به عنوان راهی برای مقابله با استرس و مشکلات روانی استفاده میکنند.
عوارض پیکا یا هرزهخواری
پیکا میتواند به عوارض جسمی و روانی بسیاری منجر شود. برخی از این عوارض شامل:
انسداد روده: خوردن مواد غیرخوراکی مانند شیشه یا سنگ میتواند باعث انسداد روده شود که به جراحی یا درمان فوری نیاز دارد.
مسمومیت با سرب: خاک و برخی رنگها ممکن است حاوی سرب باشند که مصرف آن میتواند باعث مسمومیت شدید شود.
کمبود تغذیهای: افرادی که مواد غیرخوراکی میخورند، ممکن است از دریافت مواد مغذی ضروری محروم شوند که میتواند به کمبودهای تغذیهای منجر شود.
عفونتهای رودهای: خوردن مواد آلوده میتواند باعث عفونتهای باکتریایی یا ویروسی شود که مشکلات گوارشی به همراه دارد.
آسیبهای دندانی: خوردن اشیاء سخت مانند فلزات و شیشه میتواند به دندانها آسیب جدی وارد کند و نیاز به درمان دندانپزشکی داشته باشد.
مشکلات روانی: پیکا ممکن است ناشی از مشکلات روانی باشد که خود باعث تشدید مشکلات روانی و اجتماعی فرد میشود.
آیا میتوان از پیکا جلوگیری کرد؟
اگرچه پیشگیری از پیکا ممکن است دشوار باشد، اما با توجه به علل مختلف، میتوان از بروز این اختلال جلوگیری کرد:
تغذیه مناسب: اطمینان از تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن از طریق رژیم غذایی سالم میتواند به کاهش تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی کمک کند.
آموزش و آگاهی: آموزش به کودکان و خانوادهها در مورد خطرات پیکا و روشهای برخورد صحیح با این رفتارها میتواند به پیشگیری از آن کمک کند.
حمایت روانی: کمک به افراد مبتلا به اختلالات روانی برای مدیریت استرس و اضطراب میتواند از بروز این اختلال جلوگیری کند.
مراقبت در دوران بارداری: زنان باردار باید مکملهای تغذیهای مناسب را مصرف کنند تا از کمبود مواد مغذی جلوگیری کنند و از بروز پیکا پیشگیری شود.
آیا هرزهخواری شایع است؟
پیکا در مقایسه با بسیاری از اختلالات روانی دیگر نسبتاً نادر است، اما در برخی گروهها شایعتر است. به ویژه در کودکان خردسال، بارداران و افرادی که دچار اختلالات روانی هستند، احتمال بروز پیکا بیشتر است. در کودکان زیر ۶ سال، این اختلال ممکن است به دلیل کنجکاویهای طبیعی رخ دهد و در بسیاری از موارد، پس از مدتی خود به خود برطرف میشود. در زنان باردار، بویژه در کسانی که دچار کمبود آهن هستند، پیکا بیشتر مشاهده میشود.
درمان پیکا یا هرزهخواری
درمان پیکا باید مطابق با علت اختلال و شدت آن باشد. روشهای مختلفی برای درمان پیکا وجود دارد:
مشاوره روانشناختی:مشاوره و درمانهای رفتاری میتوانند به تغییر رفتارهای غیرطبیعی و کاهش تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی کمک کنند.
درمان دارویی: داروهایی مانند مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRIs) برای درمان اختلالات روانی و کاهش اضطراب میتوانند مفید باشند.
درمان تغذیهای: مکملهای آهن و دیگر مواد معدنی در افرادی که به کمبود تغذیهای دچار هستند، میتوانند از بروز پیکا جلوگیری کنند.
حمایت خانواده: ایجاد یک محیط حمایتی و آموزش خانوادهها برای مدیریت رفتارهای کودک میتواند به درمان این اختلال کمک کند.
کلام پایانی
پیکا یا هرزهخواری یک اختلال پیچیده است که میتواند تأثیرات منفی زیادی بر سلامت فرد بگذارد. از آنجایی که این اختلال میتواند به مشکلات جسمی و روانی زیادی منجر شود، درمان به موقع آن بسیار حائز اهمیت است. در صورتی که شما یا فردی از اطرافیان دچار این اختلال شدهاید، توصیه میشود که با یک متخصص روانشناسی در رشت مشورت کنید تا از درمانهای مناسب بهرهمند شوید.
