اختلال موتیسم یا لالی انتخابی یک اختلال اضطرابی است که معمولاً در دوران کودکی تشخیص داده میشود و در آن فرد در موقعیتهای خاص اجتماعی، قادر به صحبت کردن نیست. این اختلال نه بهصورت عمدی و نه بهطور انتخابی رخ میدهد، بلکه فرد مبتلا ازاضطراب و ترس شدیدی رنج میبرد که مانع از توانایی او برای برقراری ارتباط میشود. بسیاری از افراد، بهویژه والدین و معلمان، ممکن است تصور کنند که کودک در حال لجبازی است یا نمیخواهد صحبت کند، اما واقعیت این است که این افراد بهطور واقعی در موقعیتهای خاص از برقراری ارتباط ناتوان هستند.
در این مقاله، به تشریح علتها، علائم، و روشهای تشخیص و درمان لالی انتخابی پرداخته میشود. هدف این است که اطلاعات جامعی در اختیار والدین، مربیان و کسانی که با افراد مبتلا به این اختلال در ارتباط هستند، قرار گیرد.
موتیسم یا لالی انتخابی چیست؟
موتیسم انتخابی یک اختلال اضطرابی است که باعث میشود فرد در موقعیتهای اجتماعی خاص، قادر به صحبت کردن نباشد. این اختلال معمولاً در کودکان رخ میدهد، ولی ممکن است تا دوران نوجوانی یا بزرگسالی ادامه یابد. فرد مبتلا به این اختلال، تمایل به صحبت کردن دارد، اما اضطراب شدیدی که در برخی موقعیتها یا با برخی افراد تجربه میکند، او را از انجام این کار باز میدارد. این افراد معمولاً در خانه و با افراد آشنا بهراحتی صحبت میکنند، اما در محیطهای اجتماعی خاص مانند مدرسه یا جمعهای بزرگ نمیتوانند ارتباط کلامی برقرار کنند.
علائم لالی انتخابی
علائم لالی انتخابی میتوانند در هر فرد بهطور متفاوت بروز کنند، ولی برخی از علائم مشترک عبارتاند از:
عدم توانایی در صحبت کردن در موقعیتهای خاص: فرد ممکن است در موقعیتهایی مانند مدرسه، جمعهای اجتماعی یا محیطهای جدید، از برقراری ارتباط کلامی اجتناب کند.
اضطراب و ترس شدید در مواجهه با موقعیتهای خاص: افراد مبتلا به لالی انتخابی معمولاً هنگام مواجهه با موقعیتهای اجتماعی جدید یا با افراد ناآشنا، دچار اضطراب و ترس میشوند.
استفاده از روشهای غیرکلامی برای برقراری ارتباط: به جای صحبت کردن، فرد ممکن است از روشهای غیرکلامی مانند اشاره کردن یا تکان دادن سر برای ارتباط استفاده کند.
خجالت و شرم در جمعهای اجتماعی: افراد مبتلا به موتیسم معمولاً از قرار گرفتن در مرکز توجه و برقراری ارتباط چشمی اجتناب میکنند.
تفاوت در رفتار در موقعیتهای مختلف: در حالی که فرد در خانه یا با دوستان خود بهراحتی صحبت میکند، در موقعیتهای خاص، هیچگونه کلامی از او شنیده نمیشود.
دلیل ایجاد موتیسم یا لالی انتخابی
علت دقیق ایجاد اختلال موتیسم انتخابی هنوز بهطور کامل مشخص نیست، ولی تحقیقات نشان دادهاند که این اختلال میتواند نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و اضطراب اجتماعی باشد. برخی از عوامل موثر عبارتند از:
اضطراب اجتماعی: افراد مبتلا به موتیسم معمولاً در موقعیتهای اجتماعی اضطراب زیادی تجربه میکنند که باعث میشود از برقراری ارتباط خودداری کنند.
ویژگیهای شخصیتی: کودکانی که خجالتی و گوشهگیر هستند، بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال قرار دارند.
تجربیات آسیبزا: اگر فرد در دوران کودکی تجارب منفی مانند قلدری، طرد اجتماعی یا مشکلات خانوادگی را تجربه کرده باشد، ممکن است این عوامل به بروز لالی انتخابی منجر شوند.
الگوگیری از والدین: در برخی موارد، اگر والدین خود دچار اضطراب اجتماعی باشند، کودکان ممکن است این رفتار را الگوبرداری کرده و دچار اضطراب اجتماعی و لالی انتخابی شوند.
روش تشخیص لالی انتخابی
تشخیص لالی انتخابی معمولاً توسط یکمتخصص روانشناسی یا روانپزشکی انجام میشود. در این فرایند، پزشک به رفتار فرد در موقعیتهای مختلف و علائم اضطراب او توجه میکند. روشهای مختلفی برای تشخیص این اختلال وجود دارند که عبارتاند از:
مشاهده رفتار در موقعیتهای مختلف: پزشک ممکن است از کودک بخواهد در موقعیتهای مختلف مانند مدرسه، خانه و مکانهای عمومی قرار گیرد تا رفتار او را مشاهده کند.
ارزیابی گفتار و زبان: در بعضی موارد، ممکن است ارزیابی گفتاری یا شنوایی برای بررسی تواناییهای زبانی فرد انجام شود.
مصاحبه با والدین و معلمان: پزشک ممکن است با والدین و معلمان کودک صحبت کند تا اطلاعات بیشتری درباره رفتار کودک در محیطهای مختلف جمعآوری کند.
ارزیابی اضطراب اجتماعی: پزشک ممکن است از پرسشنامهها یا مصاحبههای روانشناختی برای ارزیابی سطح اضطراب کودک استفاده کند.
موتیسم انتخابی: وقتی صحبت کردن در جمع غیرممکن میشود
لالی انتخابی در چه رده سنی ای بروز میکند؟
موتیسم انتخابی بیشتر در سنین کودکی و بهویژه در دوران پیشدبستانی و ابتدایی بروز میکند. اولین نشانههای این اختلال معمولاً در سنین ۳ تا ۶ سالگی دیده میشود، زمانی که کودک وارد محیطهای جدید مانند مهدکودک یا مدرسه میشود. برخی از کودکان ممکن است تا سنین نوجوانی یا حتی بزرگسالی همچنان این اختلال را تجربه کنند.
در بسیاری از موارد، اگر این اختلال در سنین کودکی تشخیص داده شود و درمانهای مناسب صورت گیرد، ممکن است کودک توانایی غلبه بر اضطراب و مشکل خود را پیدا کرده و قادر به برقراری ارتباط در موقعیتهای مختلف شود. اما اگر درمان بهموقع انجام نشود، ممکن است این اختلال تا دوران بزرگسالی ادامه یابد.
درمان لالی انتخابی
درمان لالی انتخابی میتواند شامل روان درمانی، دارو درمانی یا ترکیبی از هر دو باشد. در بیشتر موارد، روان درمانی، بهویژه درمان شناختی-رفتاری (CBT) مؤثرترین روش درمانی است.
روان درمانی: درمان شناختی-رفتاری (CBT) یکی از روشهای اصلی برای کمک به کودکان و بزرگسالان مبتلا به لالی انتخابی است. این نوع درمان به کاهش اضطراب و ترس از موقعیتهای اجتماعی کمک میکند و به فرد کمک میکند تا به تدریج به این موقعیتها مواجهه پیدا کند.
دارو درمانی: در برخی موارد، ممکن است از داروهای ضد اضطراب یا ضد افسردگی برای کمک به کاهش اضطراب شدید استفاده شود. این داروها معمولاً در ترکیب با روان درمانی به کار میروند.
بازی درمانی: برای کودکان، بازی درمانی میتواند کمککننده باشد. این روش به کودک کمک میکند تا بدون احساس فشار، از طریق بازی با دیگران به برقراری ارتباط بپردازد.
حساسیت زدایی و مواجهه درمانی: در این روش، فرد بهطور تدریجی در معرض موقعیتهای اجتماعی قرار میگیرد تا بتواند با کمترین اضطراب، بر آنها غلبه کند.
سخن پایانی
موتیسم یا لالی انتخابی یک اختلال اضطرابی است که میتواند تأثیرات منفی زیادی بر زندگی فرد داشته باشد. این اختلال بهویژه در دوران کودکی نیازمند توجه و درمان فوری است تا از بروز مشکلات جدیتر در بزرگسالی جلوگیری شود. با استفاده از روشهای درمانی مؤثر مانندروان درمانی در رشت و دارو درمانی، میتوان به کودکان و بزرگسالان مبتلا به این اختلال کمک کرد تا اضطراب خود را مدیریت کرده و بهطور موثری در موقعیتهای اجتماعی ارتباط برقرار کنند. تشخیص زودهنگام و ارائه درمان مناسب از اهمیت بالایی برخوردار است تا فرد بتواند از تمامی ظرفیتهای اجتماعی خود بهرهبرداری کند.
